Jerebu melangkaui sempadan, begitu juga tanggungjawab
Jerebu rentas sempadan ialah pencemaran udara yang berpunca daripada kebakaran tanah atau hutan di satu negara tetapi merebak ke negara lain, menjadikan pencegahannya bergantung pada tindakan bersama. Perbezaan pendekatan Singapura dan Malaysia memperlihatkan dilema utama: undang-undang boleh menguatkan tindakan terhadap syarikat, tetapi kesan jerebu tidak berhenti di sempadan bidang kuasa. Pada Rabu, Parlimen Singapura meluluskan pindaan kepada Akta Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan, termasuk hukuman lebih berat dan kuasa siasatan serta penguatkuasaan yang diperluas. Langkah itu tegas, namun tidak dengan sendirinya menyelesaikan persoalan bagaimana mendapatkan kerjasama negara tempat kebakaran berlaku. Malaysia pula memilih diplomasi kerana Perjanjian ASEAN mengenai Pencemaran Jerebu Merentas Sempadan tidak menyediakan mekanisme penguatkuasaan terhadap negara punca. Kedua-dua pilihan ada batas; usaha yang berkesan perlu menghubungkan tindakan domestik dengan rundingan serantau.
Undang-undang Singapura menyasarkan akauntabiliti korporat
Pindaan undang-undang jerebu Singapura menaikkan denda maksimum bagi kesalahan utama daripada S$2 juta kepada S$20 juta, manakala denda harian meningkat daripada S$100,000 kepada S$1 juta bagi perbuatan yang menyebabkan atau menyumbang kepada kebakaran tanah atau hutan berisiko mengakibatkan jerebu di Singapura. Oleh sebab peraturan meliputi hubungan komersial dan rantaian bekalan, tumpuannya bukan sekadar menghukum pihak yang menyalakan api, tetapi juga meneliti kaitan perniagaan serta manfaat yang diperoleh syarikat daripada amalan tidak mampan. Ini pendekatan yang wajar: tanggungjawab korporat perlu sampai kepada rangkaian yang memperoleh keuntungan, bukan terhenti pada pelaku di lapangan. Namun, kuasa Singapura tetap beroperasi dalam bidang kuasanya sendiri. Menteri Kemampanan dan Alam Sekitar Grace Fu menyifatkan akta itu sebagai satu daripada pelbagai instrumen untuk menangani isu yang kompleks. Penguatkuasaan tegas memberi tekanan, tetapi tidak boleh menggantikan kerjasama dengan negara jiran.
Diplomasi Malaysia mengisi ruang yang ditinggalkan perjanjian
Malaysia memilih diplomasi kerana perjanjian ASEAN yang berusia lebih dua dekad itu tidak membolehkan penguatkuasaan antara negara atau tuntutan ganti rugi terhadap pihak yang menyebabkan pencemaran. Tanggungjawab mengambil tindakan terhadap pembakar terletak pada undang-undang domestik negara masing-masing. Itu menjadikan rundingan bukan tanda kelemahan, tetapi pilihan praktikal apabila mekanisme hukuman rentas negara tidak tersedia. Pada masa sama, diplomasi perlu membawa hasil yang boleh dinilai, bukan berakhir pada kenyataan muafakat. Malaysia mengemukakan cadangan mekanisme diplomasi sains dan dana jerebu mampan dalam mesyuarat kumpulan kerja teknikal serta jawatankuasa pemandu menteri di Bali pada Julai lalu. Cadangan itu akan diteliti Sekretariat ASEAN untuk dibincangkan dalam mesyuarat berkaitan di Vietnam pada Disember ini. Perjanjian sedia ada masih berguna sebagai kerangka kerjasama dan penghormatan terhadap kedaulatan, tetapi pelaksanaannya perlu diperkukuh agar rundingan disokong maklumat saintifik dan sumber yang berterusan.
Kerjasama serantau mesti melibatkan seluruh kerajaan
Jerebu tidak boleh ditangani oleh kementerian alam sekitar atau undang-undang sahaja. Pengesanan kebakaran, bukti saintifik, penguatkuasaan, hubungan diplomatik dan pengurusan rantaian bekalan memerlukan agensi kerajaan bekerjasama, sementara negara jiran menyelaras tindakan melalui kerjasama serantau ASEAN. Singapura menyatakan akan terus bekerja dengan rakan rantau, termasuk melalui peranannya sebagai tuan rumah Pusat Meteorologi Khusus ASEAN dan sebagai Pengerusi ASEAN pada 2027. Malaysia pula berusaha memperkukuh pelaksanaan Pelan Hala Tuju ASEAN Bebas Jerebu 2023–2030 dan Strategi Pengurusan Tanah Gambut ASEAN 2023–2030. Kedua-dua pendekatan patut dilihat sebagai saling melengkapi: undang-undang meningkatkan risiko bagi syarikat yang bertanggungjawab, manakala diplomasi membuka ruang untuk koordinasi dan pencegahan bersama. Kesimpulannya, hukuman lebih berat memberi isyarat penting, tetapi tanpa tindakan seluruh kerajaan dan komitmen negara jiran, ia tidak akan memutuskan kitaran jerebu.
