MoU baharu untuk keperluan sistem yang semakin kompleks
Perdagangan elektrik rentas sempadan ialah urusan membekalkan dan menyalurkan tenaga elektrik antara negara melalui aturan teknikal serta kawal selia yang dipersetujui bersama. Pembaharuan MoU antara Suruhanjaya Tenaga Malaysia (ST) dengan Penguasa Pasaran Tenaga Singapura (EMA) penting kerana ia menyediakan asas untuk urusan itu berkembang dengan lebih teratur, bukan sekadar mengisytiharkan niat baik. Kedua-dua pengawal selia memperbaharui kerjasama pada 26 Oktober, sempena Minggu Tenaga Antarabangsa Singapura ke-19. MoU pertama mereka ditandatangani pada 2020, dan pertukaran dokumen terbaharu disaksikan Timbalan Perdana Menteri Malaysia Fadillah Yusof serta Menteri Tenaga, Perdagangan dan Perusahaan Singapura Dr Tan See Leng. Pembaharuan ini turut menandakan ulang tahun ke-25 penubuhan kedua-dua badan. Dalam sistem tenaga yang semakin kompleks, perkongsian maklumat dan aturan yang serasi bukan aksesori birokrasi; kedua-duanya prasyarat kepada bekalan yang boleh dipercayai.
Perdagangan memerlukan peraturan, sambungan dan kepakaran
MoU itu merangkumi kerjasama teknikal, pertukaran maklumat kawal selia dan perkongsian pengetahuan. Skopnya meliputi perancangan serta kebolehpercayaan sistem elektrik dan gas berpaip, kawal selia pasaran elektrik borong dan runcit, kapasiti sambungan, Sijil Tenaga Boleh Baharu, tenaga solar dan sistem penyimpanan tenaga. Keluasan skop ini tepat pada masanya: perdagangan elektrik tidak boleh berkembang jika negara hanya menyambungkan kabel tanpa menyelaraskan peraturan, operasi dan cara bekalan dinilai. Projek rentas sempadan juga memerlukan keyakinan bahawa aliran tenaga boleh dirancang dan sistem mampu bertindak apabila berlaku gangguan. Kerjasama kawal selia yang lebih rapat boleh mengurangkan jurang pelaksanaan dan membantu projek tenaga boleh baharu mendapat akses kepada pembeli. Namun, MoU ialah rangka kerja, bukan jaminan bahawa semua projek akan terlaksana; hasil akhirnya bergantung pada kelulusan, perjanjian pembelian, pembiayaan dan kesiapsiagaan infrastruktur.
Daripada Johor ke grid elektrik serantau
Perdagangan ini sudah bergerak daripada perancangan kepada projek berskala besar. EMA memberikan kelulusan bersyarat kepada Sembcorp Utilities bersama konsortium MY Energy Consortium—yang merangkumi Petronas, Tenaga Nasional dan PetroVietnam Technical Services Corporation—untuk mengimport 1.3 gigawatt elektrik ke Singapura. Projek itu dirancang menggabungkan sumber rendah karbon, termasuk tenaga solar dari Malaysia dan angin luar pesisir dari Vietnam; sasaran permulaan import ialah menjelang 2035, tertakluk pada kelulusan, perjanjian pembelian dan pembiayaan. Secara berasingan, laporan lain menyebut kelulusan bersyarat pada Ogos kepada dua syarikat untuk mengimport 900 megawatt dari Johor. Kedua-dua angka ini merujuk kepada perkembangan yang dinyatakan secara berasingan, bukan jumlah yang patut dicampur. Bagi pengguna, manfaat yang diharapkan ialah bekalan lebih pelbagai dan boleh dipercayai, bukan janji automatik bahawa tarif akan turun.
Ujian sebenar ialah keselamatan tenaga ASEAN
MoU dua hala ini wajar dilihat sebagai satu bahagian dalam usaha ASEAN membina keselamatan tenaga dan grid elektrik serantau. Setiausaha Agung ASEAN Dr Kao Kim Hourn menyeru negara anggota meningkatkan kesiapsiagaan menghadapi gangguan, mempelbagaikan bekalan dan mempercepat kesalinghubungan ketika permintaan meningkat serta pasaran global tidak menentu. Grid Tenaga ASEAN boleh membantu menyalurkan elektrik ke kawasan yang memerlukannya dan menyokong negara ketika bekalan terganggu. Projek Integrasi Tenaga Laos-Thailand-Malaysia-Singapura pula menunjukkan perdagangan pelbagai hala boleh dilaksanakan, tetapi peluasan rangkaian memerlukan perancangan bersama, peraturan yang telus dan infrastruktur yang boleh dipercayai. Di sinilah kerjasama Malaysia-Singapura mempunyai nilai strategik: ia boleh menjadi tapak ujian bagi aturan yang lebih serasi, bukannya projek terpencil. Kepengerusian ASEAN oleh Singapura pada 2027 memberi peluang untuk mendorong komitmen serantau daripada persetujuan kepada projek yang beroperasi.
Kesimpulannya, pembaharuan MoU ST-EMA ialah langkah berguna, tetapi nilainya akan diukur melalui sambungan yang berfungsi, aturan perdagangan yang jelas dan bekalan yang sampai kepada pengguna. Jika kedua-dua negara menyelaraskan aspek teknikal dan kawal selia sambil menyokong projek tenaga boleh baharu, perdagangan elektrik rentas sempadan boleh mengukuhkan bekalan serta membuka jalan kepada grid elektrik serantau yang lebih berdaya tahan. ASEAN pula perlu memastikan kerjasama ini membawa hasil nyata, bukan sekadar sasaran di atas kertas.
