Saluran pelaporan yang mudah akses, bukan pemeriksaan tahunan semata-mata
Saluran lapor buli sekolah dan penderaan seksual pelajar merujuk kepada mekanisme yang jelas, mudah diakses dan boleh dipercayai untuk murid melaporkan kejadian yang mengancam keselamatan pelajar sekolah, termasuk insiden buli fizikal, emosi dan penderaan seksual, tanpa rasa takut dibalas atau dipersalahkan, serta dijamin akan diambil tindakan susulan yang teratur dan melindungi mereka sebagai mangsa. Sekarang, isu utama kita ialah kegagalan sistemik: sekolah terlalu selesa bergantung pada pemeriksaan kesihatan tahunan sebagai “tapis keselamatan”, sedangkan penderaan berlaku setiap hari, bukan mengikut jadual. Suruhanjaya Hak Asasi Manusia menegaskan sekolah perlu menyediakan saluran boleh dipercayai untuk kanak-kanak melaporkan penderaan seksual, bukan sekadar bergantung kepada pemeriksaan kesihatan tahunan untuk mengesan kes tersebut. Jika murid hanya ditemu bual setahun sekali, kita memberi ruang besar kepada pelaku untuk terus beroperasi dalam senyap.
Mengapa murid takut melapor: masalah kepercayaan dan budaya menyalahkan
Punca utama murid tidak menggunakan saluran lapor buli sekolah ialah mereka tidak percaya sistem akan melindungi mereka. Kanak-kanak mendedahkan penderaan apabila berasa selamat dan percaya tindakan akan diambil. Namun, realitinya, ramai murid belajar daripada pengalaman rakan: laporan ditolak, guru minta mereka “selesaikan sendiri”, atau pelaku hanya diberi nasihat ringan. Lebih parah, apabila agensi dewasa saling menuding jari. Pesuruhjaya Kanak-kanak mengkritik keadaan di mana kanak-kanak dipindahkan dari satu agensi ke agensi lain sementara orang dewasa berbalah siapa bertanggungjawab. Budaya menyalahkan ini mengajar murid bahawa bersuara hanya menambah tekanan, bukan menyelesaikan masalah. Selagi ekosistem tidak berubah kepada pendekatan bersepadu yang jelas, sistem pelaporan antibuli akan kekal kosmetik: cantik di atas kertas, lumpuh di lapangan.
Kritik terhadap kementerian: cadangan antibuli yang terbiar sepi
Lebih menggusarkan, idea untuk memperkukuh sistem pelaporan antibuli sebenarnya sudah mengetuk pintu pembuat dasar, tetapi dibiarkan terbiar. Penganalisis jenayah Kamal Affandi Hashim menyatakan kekecewaan apabila beberapa cadangan dan usaha untuk membantu tangani isu buli di sekolah yang dikemukakan kepada Kementerian Pendidikan dan Menteri Pendidikan tidak mendapat apa-apa maklum balas. Beliau menjelaskan, selepas bersemuka dengan setiausaha politik menteri dan dijanjikan perbincangan lanjut, tiga bulan berlalu tanpa khabar dan beberapa pesanan ditinggalkan di pejabat kementerian, namun masih tiada balasan. Ini bukan sekadar isu kesantunan birokrasi; ia menggambarkan prioriti institusi yang longgar terhadap keselamatan pelajar sekolah. Apabila pakar yang “orang dalam gelanggang” sendiri merasa seperti melukut di tepi gantang, murid yang lemah suara apatah lagi. Buli tidak akan berhenti jika cadangan konkrit diparkir di laci pejabat.
Keperluan pegawai dipercayai dan saluran bebas di luar sekolah
Satu hakikat pahit yang perlu diakui: pelaku penderaan seksual pelajar dan buli kadangkala ialah orang dalam sekolah sendiri – guru, kakitangan, atau individu berkaitan institusi. Dalam keadaan ini, murid tidak akan berani melapor kepada sistem yang dikawal orang yang sama. Pesuruhjaya Kanak-kanak menekankan setiap sekolah mesti mempunyai pegawai terlatih yang dikenali, boleh dipercayai dan membuat murid rasa selamat untuk didekati. Pada masa yang sama, sekolah perlu menyediakan saluran pelaporan bebas di luar institusi kerana pendera mungkin mempunyai kaitan langsung dengan sekolah. Ini bukan pilihan tambahan; ini keperluan. Tanpa saluran luar yang bebas daripada hierarki sekolah, sistem pelaporan antibuli mudah bertukar menjadi perangkap: murid bersuara, maklumat berpusing dalam “keluarga sekolah”, dan kes ditutup demi menjaga nama. Saluran luar yang bebas ialah talian hayat sebenar bagi mangsa.
Langkah seterusnya: mandatori lapor, kurikulum keselamatan dan ekosistem bersepadu
Jika kita serius mahu menjadikan saluran lapor buli sekolah berfungsi, reformasi mesti menyentuh undang-undang, kurikulum dan koordinasi agensi. Pesuruhjaya Kanak-kanak mengingatkan bahawa Seksyen 29A Akta Kanak-kanak membenarkan pelaporan sukarela oleh kakitangan sekolah, manakala Seksyen 27 mewajibkan pelaporan oleh pegawai perubatan. Beliau mencadangkan kerajaan meneliti sama ada kewajipan melapor perlu diperluas kepada profesional lain yang rapat dengan kanak-kanak, termasuk guru, jururawat dan kaunselor. Dalam masa sama, pendidikan praktikal tentang keselamatan tubuh badan wajar dimasukkan secara kekal dalam kurikulum sekolah supaya murid tahu batasan peribadi dan cara mendapatkan bantuan. Ini mesti disokong proses pelaporan yang bersepadu: sebaik ada syak wasangka, penilaian keselamatan, rawatan perubatan, siasatan polis dan sokongan psikososial dilaksana serentak, bukan saling menunggu. Ekosistem yang tersusun, bukan acara tahunan, yang akan mematahkan buli dan penderaan awal.
