Data perjalanan yang berubah menjadi maklumat strategik
Data lokasi Waze ialah maklumat digital tentang tempat dan laluan yang dikunjungi pengguna, yang apabila terkumpul dari semasa ke semasa boleh menunjukkan corak pergerakan serta kewujudan lokasi yang tidak muncul pada peta awam. Isu utama bukan sekadar aplikasi menunjukkan jalan, tetapi bagaimana jejak penggunaan harian menghimpunkan gambaran tentang ruang dan pergerakan yang bernilai kepada keselamatan negara. Ketua Eksekutif Agensi Keselamatan Siber Negara (NACSA), Ir. Megat Zuhairy Megat Tajuddin, berkata penggunaan Waze selama bertahun-tahun oleh rakyat Malaysia, termasuk penjawat awam, telah melengkapkan pemetaan aplikasi itu. Menurut beliau, Waze pernah mempunyai kira-kira 6.9 juta pengguna di negara ini pada 2019, antara jumlah tertinggi di ASEAN dan kelima terbesar di dunia. Angka itu membantu menjelaskan skala sumbangan pengguna, walaupun ia tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa setiap lokasi yang dipetakan menimbulkan ancaman.
Lokasi sensitif dan jejak individu penting
NACSA menyatakan pangkalan data Waze mengandungi laluan dan premis sensitif yang tidak didaftarkan dalam peta awam. Megat berkata maklumat tersebut berada dalam pangkalan data yang berpusat di Tel Aviv, Israel, dan boleh merangkumi kawasan yang sebelum ini tidak dipaparkan kepada umum. Kebimbangan itu menyentuh persoalan kedaulatan maklumat: data yang terkumpul daripada perjalanan biasa boleh membantu membentuk gambaran tentang lokasi yang wajar dilindungi. Risiko keselamatan Waze turut melibatkan corak pergerakan penjawat awam, pemimpin dan individu penting negara. Pakar keselamatan siber Prof. Dr. Osman Ghazali menegaskan data lokasi mempunyai nilai strategik kerana boleh mendedahkan rutin seseorang yang memegang jawatan penting. Kebimbangan ini wajar diambil serius, tetapi perlu dihuraikan dengan cermat: kewujudan data dan kemungkinan pendedahan bukan bukti bahawa pencerobohan telah berlaku.
Larangan sebagai langkah pencegahan
Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim memutuskan penggunaan Waze dilarang bagi seluruh penjawat awam sebelum laporan mengenai kebimbangan data ini diterbitkan. Larangan itu berkuat kuasa untuk urusan rasmi penjawat awam; orang awam masih bebas memilih aplikasi navigasi bagi kegunaan peribadi. Perbezaan ini penting: dasar tersebut menyasarkan pendedahan berkaitan tugas kerajaan, bukannya menetapkan larangan umum terhadap pengguna. Asas yang dikemukakan ialah penilaian risiko dan langkah berjaga-jaga, bukannya dakwaan bahawa aplikasi itu mempunyai kelemahan teknikal atau telah diceroboh. Pendekatan pencegahan masuk akal apabila data boleh mendedahkan lokasi sensitif atau rutin pegawai, kerana menunggu sehingga kebocoran berlaku boleh mengehadkan pilihan untuk bertindak. Megat turut menyatakan sekatan perlu bermula segera supaya kerajaan dapat menyusun pertahanan dan mengurangkan kemungkinan pergerakan strategik dijejaki pada masa hadapan. Namun, langkah itu perlu disertai penjelasan dan perlindungan operasi yang konsisten.
Perlindungan data lokasi perlu melangkaui larangan
Larangan terhadap penjawat awam ialah satu kawalan, bukan penyelesaian lengkap. Perlindungan data lokasi juga bergantung pada dasar yang jelas, pilihan aplikasi yang selamat dan kefahaman pengguna tentang maklumat yang dikongsi. Bagi pengguna biasa, Osman menyarankan supaya kebenaran lokasi ditetapkan kepada “Only While Using the App”, bukannya “Always Allow”. Pengguna juga boleh memadam sejarah carian dan perjalanan secara berkala, menyemak pautan akaun media sosial serta mengemas kini sistem operasi telefon. Bagi kerajaan, cabaran seterusnya ialah memastikan langkah keselamatan tidak berhenti pada menyekat satu aplikasi. Data lokasi Waze menunjukkan betapa mudah maklumat yang kelihatan remeh terkumpul menjadi gambaran bernilai tentang tempat dan pergerakan. Jika aplikasi tempatan mahu menjadi pilihan, ia perlu menawarkan navigasi dan maklumat trafik yang boleh dipercayai, di samping menjaga penyimpanan serta keselamatan data. Kesimpulannya, kebimbangan NACSA mempunyai asas strategik; tindak balas yang berkesan memerlukan kawalan yang seimbang, telus dan berterusan.
