Larangan Waze: Isu Privasi Data Bukan Sekadar Hal Teknis
Larangan penggunaan Waze kepada penjawat awam ialah keputusan keselamatan siber yang berpunca daripada kebimbangan terhadap pengumpulan, penyimpanan dan analisis data lokasi pengguna, termasuk corak pergerakan ke lokasi sensitif serta kaitan aplikasi itu dengan undang-undang luar yang mengawal data, sekali gus menimbulkan persoalan kedaulatan digital dan privasi individu. Kerajaan melalui Jawatankuasa Keselamatan Siber Negara (JKSN) mengarahkan semua penjawat awam menghentikan penggunaan Waze serta-merta selepas menilai ancaman tidak langsung terhadap kedaulatan digital dan keselamatan negara. Keputusan ini disokong Persatuan Pengguna Siber Malaysia yang melihat Waze keselamatan data sebagai isu yang melangkaui privasi peribadi kepada soal kedaulatan negara. Hakikatnya, apabila aplikasi navigasi privasi gagal dijamin, ia tidak lagi sekadar alat memudahkan perjalanan, tetapi pintu masuk kepada pendedahan maklumat strategik yang sukar dipantau oleh pihak berkuasa tempatan.
Apa Sebenarnya Waze Kumpul Tentang Kita?
Ramai pengguna menganggap Waze hanya memaparkan laluan dan kesesakan, sedangkan di belakang tabir, aplikasi ini merekod sejarah perjalanan, masa dan corak laluan secara terperinci. Sejarah perjalanan boleh diakses di bawah tetapan privasi, termasuk alamat rumah dan pejabat yang ditetapkan pengguna, sekali gus membina gambaran rutin harian seseorang. Menurut penjelasan pihak berkuasa siber, skop maklumat yang dikumpul jauh lebih luas daripada sekadar lokasi: data GPS, sensor peranti, cap masa, alamat IP dan maklumat daripada penerima lain digabungkan untuk membentuk profil pergerakan pengguna. Lebih membimbangkan, bergantung pada tetapan peranti, maklumat lokasi dan perjalanan boleh terus dikumpul walaupun aplikasi tidak digunakan secara aktif. Pilihan seperti Invisible Mode cuma menyembunyikan kedudukan pada peta, tetapi Waze sendiri mengakui data lokasi dan laluan masih dikumpul. Di sinilah persoalan Waze keselamatan data menjadi jelas: pengguna diberi ilusi kawalan, sedangkan pengumpulan data berterusan tetap berlaku.
Risiko Lokasi Sensitif dan Kedaulatan Data
Isu utama bukan sekadar data dikumpul, tetapi di mana ia disimpan dan di bawah undang-undang siapa ia dikawal. Waze mempunyai sekitar 140 juta pengguna global, dengan kira-kira 6 juta pengguna di sini, dan data jutaan perjalanan ini tidak disimpan dalam negara serta dikawal selia oleh pihak yang tertakluk kepada undang-undang Israel. Terma penggunaan menyatakan aplikasi ditadbir sepenuhnya mengikut undang-undang negara itu dan sebarang pertikaian berada di bawah bidang kuasa mahkamah di Tel Aviv. Apabila corak pergerakan anggota keselamatan atau pegawai yang mengurus urusan sensitif direkodkan, maklumat itu boleh mendedahkan lokasi strategik seperti kem tentera, balai polis dan laluan masuk ke kawasan panas. Presiden MCCA mengingatkan bahawa apabila data pergerakan, laporan kemalangan, sekatan jalan raya dan perangkap had laju digabungkan dalam tempoh panjang, ia berpotensi mendedahkan rutin pergerakan, lokasi sensitif dan aktiviti operasi tertentu. Dalam konteks risiko lokasi sensitif, hubungan Waze dengan Israel bukan isu sentimen semata-mata, tetapi soal siapa berhak menganalisis corak pergerakan aset strategik negara.
Impak Kepada Pengguna Biasa: Adakah Kita Juga Terdedah?
Larangan ke atas penjawat awam menimbulkan persoalan wajar: jika aplikasi ini berisiko kepada pegawai kerajaan, adakah pengguna biasa kebal? Jawapannya, tidak. Dalam keselamatan siber, data lokasi tidak membezakan status pekerjaan; corak perjalanan sesiapa pun boleh mendedahkan alamat rumah, tempat kerja dan rutin harian yang boleh disalah guna. Aplikasi navigasi privasi yang longgar membuka ruang kepada pelbagai ancaman, daripada pengintipan komersial hingga risiko keselamatan fizikal. Majlis Keselamatan Negara mengingatkan bahawa maklumat lokasi dan corak pergerakan ialah data sensitif yang memerlukan perlindungan sewajarnya, terutama apabila melibatkan urusan rasmi dan kepentingan strategik. Perdana Menteri menegaskan kerajaan tidak boleh berkompromi dalam keselamatan data dan identiti rakyat, sambil merujuk risiko pergerakan rakyat yang terikat dengan undang-undang Israel. Jika ancaman dianggap cukup serius sehingga penjawat awam diarah berhenti menggunakan Waze, sukar untuk menafikan bahawa pengguna biasa juga terdedah kepada Waze keselamatan data yang sama.
Alternatif Waze dan Masa Depan Aplikasi Navigasi Privasi
Larangan ini tidak bermaksud pengguna perlu kembali kepada peta kertas, tetapi ia menuntut peralihan kepada alternatif Waze Malaysia yang lebih menghormati kedaulatan data. Kerajaan menggalakkan penggunaan aplikasi tempatan TuJu yang dibangunkan Lembaga Lebuhraya Malaysia (LLM) sebagai pilihan navigasi. Aplikasi ini berpusat di dalam negara dan data yang dikumpul diselia di bawah akta serta perundangan tempatan, memberi kejelasan perlindungan pengguna. Selain fungsi navigasi dan trafik masa nyata, TuJu menawarkan akses CCTV lebuh raya, maklumat kawasan rehat dan bantuan kecemasan. Lebih penting, ia membuka ruang kepada ekosistem teknologi tempatan yang boleh dibina dengan keutamaan privasi sejak peringkat reka bentuk. Presiden MCCA berharap lebih ramai pembangun tempatan tampil dengan aplikasi navigasi baharu. Jika penilaian keselamatan mengesahkan sesuatu aplikasi membawa risiko kepada negara, kerajaan digesa mempertimbangkan sekatan menyeluruh. Kes Waze sepatutnya menjadi titik tolak: pengguna perlu mula menilai aplikasi navigasi privasi bukan hanya pada kelancaran trafik, tetapi pada sejauh mana ia melindungi pergerakan dan identiti mereka.
