Arahan tertumpu pada urusan rasmi
Waze ialah aplikasi navigasi yang menggunakan data lokasi dan pergerakan untuk membantu pengguna mencari laluan, tetapi maklumat yang dikumpulnya menimbulkan persoalan keselamatan apabila digunakan oleh penjawat awam dalam tugas kerajaan. Agensi Keselamatan Siber Negara (NACSA), melalui Majlis Keselamatan Negara dan Jabatan Perdana Menteri, mengeluarkan pekeliling supaya penjawat awam menghentikan penggunaan aplikasi pemetaan dan GPS itu. Namun, Waze larangan penjawat awam ini terpakai ketika menjalankan urusan rasmi kerajaan, bukan larangan menyeluruh terhadap orang ramai. Penjelasan NACSA menyatakan penjawat awam digalakkan beralih kepada aplikasi navigasi alternatif tempatan yang sesuai. Perbezaan skop ini penting: kakitangan kerajaan perlu mematuhi arahan ketika bertugas, manakala pengguna awam tidak berdepan sekatan serta-merta. Langkah yang terhad ini lebih munasabah daripada menyamakan arahan kerja dengan pengharaman aplikasi kepada seluruh negara.
Risiko data menjadi punca utama
Alasan keselamatan bukan sekadar soal asal-usul aplikasi. NACSA menyatakan Waze mengumpul pelbagai maklumat, termasuk lokasi, perjalanan, laluan dan maklumat peranti. Polisi privasinya turut merangkumi data GPS dan sensor peranti, cap masa serta alamat IP; bergantung pada tetapan, maklumat lokasi dan perjalanan boleh dikumpul walaupun aplikasi tidak digunakan secara aktif. Dalam konteks aplikasi navigasi keselamatan data, rekod yang terkumpul berulang kali boleh membentuk gambaran tentang corak pergerakan dan aktiviti seseorang apabila dianalisis secara agregat. NACSA tidak menyatakan terdapat bukti Waze telah melakukan analisis sedemikian terhadap penggunanya, tetapi potensi risiko tetap wajar dinilai. Kebimbangan turut bertambah selepas terma penggunaan dikemas kini pada Ogos lalu dan menetapkan undang-undang Israel serta bidang kuasa mahkamah di Tel Aviv bagi pertikaian berkaitan perkhidmatan itu. Bagi urusan kerajaan, pendedahan corak perjalanan pegawai boleh membawa risiko yang melangkaui privasi individu.
Pelanggaran arahan boleh membawa tindakan tatatertib
Penjawat awam yang masih menggunakan Waze ketika bertugas boleh dikenakan tindakan tatatertib, dan pemantauan pelaksanaan diserahkan kepada ketua jabatan di kementerian serta agensi masing-masing. Ini bukan amaran simbolik: arahan Ketua Setiausaha Negara yang dilanggar boleh membawa implikasi disiplin, menurut Ketua Pengarah Majlis Keselamatan Negara. Maka, disiplin pengguna Waze dalam perkhidmatan awam bergantung pada pematuhan terhadap arahan rasmi, bukan pada sama ada seseorang bersetuju dengan penilaian risiko kerajaan. Kakitangan patut menyemak panduan jabatan dan menggunakan kaedah navigasi lain bagi perjalanan rasmi. Pada masa sama, majikan perlu memastikan arahan difahami dengan jelas dan pilihan pengganti praktikal tersedia. Tindakan disiplin wajar dilihat sebagai penguatkuasaan arahan keselamatan, bukannya bukti bahawa aplikasi itu telah digunakan untuk mengintip pengguna.
Pilihan pengganti dan batas larangan
Buat masa ini, penjawat awam disaran beralih kepada aplikasi navigasi tempatan yang sesuai, tetapi bahan yang tersedia tidak menamakan aplikasi tertentu atau mengesahkan satu pilihan tunggal untuk semua jabatan. Oleh itu, agensi perlu menilai sendiri kesesuaian aplikasi berdasarkan akses data, tetapan kebenaran dan keperluan tugas. Pilihan pengganti juga mesti mudah digunakan; jika tidak, arahan keselamatan boleh menambah kesukaran kepada pegawai yang bergerak untuk urusan rasmi. Kerajaan mengambil pendekatan berfasa yang mengutamakan penerangan awam sambil mengimbangi keselamatan data dengan kebebasan memilih. Waze tidak diharamkan secara menyeluruh di Malaysia, dan orang awam tidak disekat serta-merta daripada menggunakannya. Kesimpulannya, langkah ini ialah kawalan khusus untuk kakitangan kerajaan ketika bertugas, bukannya larangan nasional. Tumpuan seterusnya patut diberikan kepada alternatif aplikasi navigasi yang sesuai dan panduan jelas, supaya keselamatan maklumat tidak mengorbankan kelancaran kerja.
