Buli Di Sekolah: Ancaman Serius Terhadap Keselamatan Pelajar
Buli di sekolah ialah perbuatan menyakiti, menindas atau menghina pelajar lain secara berulang melalui tindakan fizikal, emosi, sosial atau digital, yang menjejaskan keselamatan pelajar dan boleh mencetuskan trauma mental jangka panjang sehingga mengganggu pembelajaran, perkembangan watak dan rasa selamat mereka di persekitaran sekolah. Kesan buli di sekolah semakin jelas apabila insiden bukan sahaja mengganggu emosi, malah mengancam keselamatan pelajar dan dalam kes tertentu membawa kepada kehilangan nyawa. Kes terbaharu melibatkan pelajar Tingkatan Dua SMK Za’ba yang meninggal dunia selepas dipercayai dipukul senior sendiri, menjadikan isu ini bukan lagi soal nakal remaja, tetapi kegagalan sistem melindungi murid. Apabila seorang pelajar Tingkatan Empat direman enam hari bagi membantu siasatan, mesejnya tegas: buli kini berada dalam wilayah jenayah, bukan sekadar masalah disiplin yang boleh disapu di bawah karpet.
Daripada Marah Sementara Kepada Pendekatan ‘You Touch You Go’
Setiap kali tercetus kes buli di sekolah, kita marah beberapa hari kemudian kembali seperti biasa. Sikap lupa cepat inilah yang menghidupkan budaya buli, kerana pelaku tahu sistem mudah memaafkan. Pendekatan tegas yang digambarkan sebagai ‘you touch you go’ menuntut dasar sifar toleransi terhadap buli: setiap insiden mesti disiasat segera, telus dan dengan tindakan tegas, sementara kes berat yang mempunyai unsur jenayah terus dirujuk kepada polis. Ini bukan soal menghukum secara melulu, tetapi menghantar isyarat jelas bahawa tiada ruang lindung bagi pembuli. Keselamatan pelajar perlu mengatasi segala alasan, termasuk takut mencemarkan nama sekolah; sesiapa yang sengaja menutup, melengah atau menekan mangsa supaya berdiam diri juga perlu dihukum kerana keselamatan anak lebih penting daripada reputasi sekolah. Tanpa keberanian kepimpinan untuk membuat keputusan keras, slogan anti-buli kekal poster cantik tanpa kuasa.
Tujuh Langkah Asyraf Wajdi: Rangka Kerja Pencegahan Buli Yang Konkret
Apa yang membezakan kritikan kosong dengan kepimpinan berani ialah keupayaan mencadangkan rangka kerja pencegahan buli yang jelas. Datuk Dr Asyraf Wajdi menggariskan tujuh langkah membanteras buli di sekolah yang wajar dijadikan rujukan tindakan, bukan sekadar bahan perbincangan. Pertama, warden profesional sepenuh masa di sekolah berasrama, termasuk bekas anggota tentera dan polis, supaya guru tidak terbeban dengan tugas sampingan dan disiplin dipantau secara serius. Kedua, dasar ‘zero tolerance’ terhadap buli dengan siasatan segera dan rujukan polis bagi kes jenayah. Ketiga, guna sepenuhnya Akta Antibuli 2026 agar mangsa dan ibu bapa faham hak serta akses kepada Tribunal Antibuli. Keempat, hukum pihak yang menutup kes buli. Kelima, hapuskan “blind spot” melalui CCTV dan rondaan mengejut di kawasan berisiko. Keenam, wujudkan sistem amaran awal bagi mengesan budaya senioriti melampau, pemerasan dan perubahan emosi mangsa. Ketujuh, putuskan budaya senioriti yang menghalalkan ragging dan penghinaan, sambil melibatkan ibu bapa pelaku dalam intervensi dan pemulihan.
Mengapa KPM Wajar Mengambil Iktibar Daripada MRSM
Kes di SMK Za’ba menimbulkan persoalan besar: sejauh mana usaha menangani buli di sekolah berkesan, dan siapa yang akhirnya dipertanggungjawabkan. Di tempat lain, institusi pengajian telah menguji pendekatan konkrit. Pendekatan Majlis Amanah Rakyat di Maktab Rendah Sains Mara menunjukkan perubahan apabila kajian Universiti Putra Malaysia mendapati penurunan kes disiplin dan buli di beberapa MRSM yang sebelum ini bermasalah. Salah satu faktor ialah penempatan bekas anggota tentera sebagai warden, yang bukan sahaja mengawal disiplin dengan lebih tegas tetapi mengurangkan beban guru yang selama ini memegang tugas warden asrama. Ini bukti praktikal bahawa struktur pengawasan yang profesional memberi kesan kepada pencegahan buli. Walaupun keperluan sekolah berbeza, Kementerian Pendidikan perlu mengkaji pendekatan tersebut dan menyesuaikan mengikut konteks; bukan lagi masa bereksperimen longgar apabila nyawa pelajar sudah terkorban. Jika strategi yang terbukti berkesan diabaikan, kegagalan itu bukan di bahu pelajar, tetapi di puncak kepimpinan pendidikan.
Pencegahan Awal, Saluran Aduan Jelas dan Akauntabiliti Sistemik
Buli di sekolah tidak akan padam dengan ceramah motivasi sekali-sekala. Kuncinya ialah pencegahan awal dan saluran aduan yang jelas serta boleh dipercayai. Sistem amaran awal yang mengesan budaya senioriti melampau, pemerasan, tingkah laku agresif dan tanda pengasingan sosial mangsa membolehkan intervensi dilakukan sebelum tragedi berlaku. Pada masa sama, perlu wujud saluran aduan sulit yang dipercepatkan, pemantauan kukuh di kawasan berisiko, penambahan warden dan pegawai disiplin mengikut keperluan, intervensi awal terhadap pelaku dan mangsa, serta kerjasama rapat antara sekolah, ibu bapa dan pihak berkuasa. Pelajar mesti diajar bahawa buli bukan gurauan, tetapi boleh menghancurkan masa depan seseorang dan meragut nyawa. Anak-anak ke sekolah untuk belajar dan membina masa depan, bukan hidup dalam ketakutan. Kes SMK Za’ba masih berjalan dan masyarakat mengharap tindakan tegas terhadap pembuli; yang lebih penting, tindakan sistemik mesti memastikan tragedi seperti ini tidak berulang. Tanpa akauntabiliti institusi, slogan pencegahan buli tinggal retorik.
