Kemahiran AI mesti disertai tanggungjawab
Kecerdasan buatan (AI) ialah teknologi yang memproses maklumat untuk menghasilkan kandungan atau membantu pengguna menyelesaikan tugasan, maka penggunaannya oleh murid perlu dipandu oleh keselamatan, etika dan pertimbangan manusia. AI di sekolah bukan sekadar subjek baharu atau kemahiran mengendalikan aplikasi; ia ujian terhadap keupayaan sistem pendidikan melindungi kanak-kanak sambil menyediakan mereka menghadapi perubahan teknologi. Menteri Pendidikan, Datuk Seri Fadhlina Sidek, berkata kementerian menekankan Panduan Literasi AI supaya penggunaan teknologi oleh murid berlangsung secara bertanggungjawab dan selamat. Murid sekolah rendah dijadual mula mempelajari asas AI dalam mata pelajaran teknologi digital menerusi kurikulum baharu mulai 2027, manakala pembelajaran berkaitan akan diperkukuh di sekolah menengah. Langkah itu wajar, tetapi pengenalan kurikulum mesti bergerak seiring dengan peraturan, latihan guru dan bimbingan keluarga. Jika tidak, kecekapan menggunakan alat boleh mendahului kefahaman tentang kesannya terhadap orang lain.
Etika digital perlu diajar melalui situasi sebenar
Kes penyuntingan gambar lucah yang melibatkan pelajar sekolah menengah menjadi peringatan bahawa risiko AI bukan lagi perbincangan teori. Imej atau video palsu yang kelihatan meyakinkan boleh mencederakan maruah dan kesejahteraan murid, sementara ejekan serta penyebaran semula menambah tekanan kepada mangsa. Tindakan sekolah perlu mengutamakan kebajikan pelajar dan menyediakan sokongan psikososial kepada mereka yang terkesan. Oleh itu, etika digital murid tidak patut disebut sepintas lalu sebagai amaran. Privasi, persetujuan, empati dan akauntabiliti perlu menjadi asas pembelajaran. Murid perlu memahami bahawa gambar yang boleh dilihat umum bukan kebenaran untuk mengubahnya menjadi kandungan seksual atau memalukan. Jika menerima imej yang mencurigakan, mereka wajar tidak memuat turun, mengulas atau menyebarkannya, sebaliknya memaklumkan guru, kaunselor atau ibu bapa. Pendidikan seperti ini mengajar murid membuat pertimbangan, bukan sekadar menekan butang yang betul.
Data murid bukan harga yang patut dibayar
AI berbeza daripada kaedah pembelajaran biasa kerana aplikasi boleh memproses maklumat yang dimasukkan pengguna. Sebab itu, data murid mesti dipelihara dan diurus dengan jelas sebelum alat AI diperkenalkan kepada kanak-kanak. Persatuan Pengguna Siber Malaysia menggesa kementerian mengutamakan teknologi yang dibangunkan syarikat tempatan dan tidak bergantung sepenuhnya pada penyelesaian luar negara, dengan perlindungan maklumat kanak-kanak sebagai alasan utama. Asal tempatan sahaja bukan jaminan keselamatan. Kementerian perlu memperincikan alat yang akan digunakan, cara data dikendalikan dan langkah keselamatan siber sebelum pelaksanaan diperluas kepada murid. Ibu bapa juga berhak mengetahui maklumat apa yang boleh dimasukkan anak ke dalam aplikasi dan cara melaporkan kebimbangan. Tanpa ketelusan, kepercayaan terhadap pembelajaran AI mudah terhakis. Literasi AI yang baik merangkumi kefahaman tentang manfaat teknologi serta batas dan risiko perkongsian maklumat, bukan kemahiran menggunakan aplikasi semata-mata.
Dasar yang jelas perlu mendahului pelaksanaan
Pelaksanaan asas AI memerlukan kerangka dasar yang tersusun, bukan pendekatan cuba jaya. Seruan untuk melibatkan jawatankuasa pakar rentas disiplin patut diberi perhatian: pendidikan ini perlu mengambil kira perkembangan kanak-kanak, masyarakat, etika dan agama, selain aspek teknologi. Kerangka itu juga perlu menetapkan bagaimana privasi, persetujuan dan keselamatan akan diajar mengikut usia. Murid kecil boleh dibimbing supaya meminta izin dan mendapatkan bantuan orang dewasa; pelajar lebih besar pula boleh membincangkan manipulasi identiti, tekanan rakan sebaya dan tanggungjawab apabila berkongsi kandungan. Bimbingan tidak boleh diserahkan kepada sekolah sahaja. Fadhlina menyeru ibu bapa dan komuniti membantu membentuk penggunaan AI yang bertanggungjawab, khususnya di luar sekolah. Keluarga boleh membuka ruang perbualan tanpa menyalahkan mangsa, manakala sekolah perlu memastikan guru tahu cara bertindak apabila berlaku penyalahgunaan. Kesimpulannya, AI patut diajar dengan kompas moral, perlindungan data yang nyata dan sokongan orang dewasa. Kemajuan pendidikan tidak diukur pada seberapa cepat alat baharu masuk ke bilik darjah, tetapi pada sejauh mana murid belajar menggunakannya tanpa menjejaskan hak dan keselamatan orang lain.
