STEM dan AI sebagai pemangkin mobiliti sosial komuniti terpinggir
Program pendidikan STEM dan kecerdasan buatan (AI) untuk komuniti Orang Asli dan Peribumi merujuk kepada siri inisiatif berstruktur yang menggabungkan pembelajaran sains, teknologi, kejuruteraan dan matematik dengan latihan robotik, pengekodan dan aplikasi AI bagi membuka laluan baharu kepada pelajar daripada komuniti terpinggir untuk menyelesaikan masalah sebenar, membina keyakinan diri serta meningkatkan peluang kerjaya mereka pada masa depan. Dalam konteks ini, inisiatif Petrosains Tech4All dan KPS Berhad Celik Initiative menunjukkan dengan jelas bahawa pendidikan STEM orang asli bukan lagi retorik dasar, tetapi mula diterjemah kepada pengalaman dan projek konkrit di bilik darjah serta di pentas pertandingan kebangsaan. Kedua-duanya mengangkat naratif penting: bakat pelajar orang asli dan peribumi tidak kurang, yang kurang ialah akses dan sokongan sistematik kepada program AI untuk pelajar yang relevan dengan cabaran hidup mereka.
Tech4All: bukti komuniti peribumi mampu pimpin inovasi AI
Pertandingan Peringkat Kebangsaan Petrosains Tech4All menghimpunkan 20 guru dan 40 murid daripada 10 sekolah komuniti Orang Asli dan Peribumi merentasi enam negeri, menjadikan ia salah satu inisiatif STEM terpadu paling fokus kepada kelompok yang sering tercicir akses teknologi. Kehadiran mereka ke pusat sains di ibu kota bukan sekadar lawatan akademik, tetapi titik penting perubahan identiti – daripada penerima bantuan kepada pencipta teknologi. Kemenangan pelajar SMK Long Bedian melalui inovasi Smart Object Recycling Technology (S.O.R.T.) mengesahkan perkara yang sering diabaikan: komuniti peribumi bukan pengguna pasif teknologi, tetapi boleh memimpin inovasi teknologi komunitas peribumi yang menyelesaikan masalah setempat. S.O.R.T. menggunakan AI dan Teachable Machine untuk mengimbas dan mengelaskan sisa tin, plastik dan kertas, sebelum membuka tong yang sesuai. Sistem ini terus terang lebih relevan berbanding projek abstrak; ia menanggapi rutin harian pekerja pembersihan sekolah dan mendidik rakan sebaya tentang kelestarian.
KPS Berhad Celik Initiative: membina asas STEM dan AI yang mampan
Jika Tech4All menumpukan komuniti orang asli dan peribumi, KPS Berhad Celik Initiative pula menunjukkan bagaimana sektor swasta boleh menyusun inisiatif STEM terpadu yang berskala luas dan berjangka panjang. Edisi terbaharu melibatkan 360 pelajar daripada 54 sekolah merentasi enam negeri, dengan 42 prototaip inovasi berasaskan STEM berjaya dibangunkan. Ini bukan projek sekali-sekala; ia disusun selama tujuh bulan melalui orientasi, bengkel Design Thinking, bimbingan fizikal dan maya, pembangunan prototaip, karnival STEM negeri dan pertandingan kebangsaan. Yang lebih penting, inisiatif ini masuk terus ke daerah dengan kadar penyertaan STEM rendah supaya akses pendidikan STEM yang berkualiti tidak hanya dinikmati sekolah bandar. Pendekatan pembelajaran diperkukuh melalui pengaturcaraan mikropengawal dan AI, menjadikan program AI untuk pelajar satu realiti, bukan slogan pemasaran. "Melalui KPS Berhad Celik Initiative, kami bukan sahaja memperkenalkan pelajar kepada bidang STEM, malah menyediakan platform untuk mereka meneroka potensi serta mengembangkan minat dalam bidang teknologi," kata penganjur.
Mengurangkan jurang akses teknologi melalui kolaborasi dan pemerkasaan guru
Kedua-dua program berkongsi satu strategi kritikal: pemerkasaan guru sebagai tulang belakang ekosistem STEM lokal. Tech4All menganjurkan Teachers’ Bootcamp yang menghimpunkan 56 guru daripada 28 sekolah, membekalkan mereka modul AI dan pendekatan pembelajaran kolaboratif agar ilmu tidak berhenti di peringkat projek, tetapi terus mengalir kepada generasi murid akan datang. Pendekatan train-the-trainers ini memastikan inovasi teknologi komunitas peribumi bukan sekadar trofi pertandingan, tetapi budaya pembelajaran baharu di sekolah pedalaman. Di pihak lain, KPS Berhad bergantung kepada kepakaran rakan strategik dalam komunikasi sains dan pembelajaran berasaskan pengalaman bagi memperkukuh kandungan STEM yang disampaikan. Kolaborasi antara organisasi swasta dan institusi pendidikan menyusun rangka kerja jelas: sektor korporat menyumbang sumber, teknologi dan jaringan industri, manakala sekolah dan guru menyesuaikan kandungan dengan konteks setempat. Hasilnya ialah ekosistem STEM yang inklusif, bukannya berpusat di bandar sahaja, dan yang sedar bahawa mengurangkan jurang akses teknologi di komuniti terpinggir ialah prasyarat ke arah masyarakat berkeupayaan digital dan dipacu inovasi.
Mengapa masa depan STEM orang asli bergantung kepada konsistensi dan keberanian
Dari aspirasi 60:40 aliran sains–sastera hingga cita-cita AI Nation 2030, hala tuju dasar sudah jelas: generasi muda perlu celik STEM dan AI. Namun dasar tanpa program konkrit tidak akan mengubah nasib pelajar yang sekolahnya jauh dari makmal moden dan maklumat terkini. Di sinilah Tech4All dan KPS Berhad Celik Initiative menjadi tanda aras baharu – menunjukkan bagaimana pelaburan sosial swasta boleh diterjemah kepada projek, modul, bengkel dan pertandingan yang mengangkat pelajar orang asli dan peribumi ke pentas inovasi nasional. Yang perlu dijaga sekarang ialah konsistensi dan keberanian. Konsistensi untuk meneruskan, malah memperluas capaian program ke lebih banyak komuniti, seperti yang sudah dinyatakan komitmennya oleh KPS Berhad untuk menambah impak dan elemen teknologi masa hadapan seperti AI dan inovasi digital. Keberanian pula untuk mengiktiraf pelajar pedalaman bukan sekadar ikon inspirasi, tetapi rakan setara dalam membina masa depan teknologi. Jika kolaborasi swasta–pendidikan kekal utuh, pendidikan STEM orang asli berpotensi menjadi contoh bagaimana sistem pendidikan boleh benar-benar inklusif dan berdaya saing.
