Peraturan ialah asas kesalinghubungan
Perdagangan elektrik rentas sempadan ialah urusan jual beli bekalan elektrik antara negara melalui rangkaian yang saling bersambung, termasuk kabel dasar laut. Pengembangannya memerlukan aturan bersama yang menjelaskan kelulusan, pembinaan, penyelenggaraan dan tanggungjawab setiap pihak. Tanpa asas itu, cita-cita menghubungkan sistem tenaga serantau mudah tersekat pada sempadan undang-undang dan kepentingan negara.
Menjelang Sidang Kemuncak ASEAN Ke-49 di Manila bulan ini, Jomari Jesus Tan, pensyarah sains politik di University of Santo Tomas, berhujah bahawa ASEAN memerlukan kerangka bersama untuk kabel dasar laut, termasuk jaminan dan tanggungjawab yang dipersetujui bagi melindungi pelaburan. Pandangan ini tepat: menghormati kedaulatan negara tidak bermakna setiap projek perlu dirunding dari titik mula tanpa panduan serantau. Perjanjian yang mengikat tentang hak bersama, penyelenggaraan dan pembiayaan dapat mengurangkan ruang pertikaian, sambil memberi hala tuju yang lebih jelas kepada negara peserta dan pelabur.
Keselamatan dan pembiayaan tidak boleh dipisahkan
Kabel dasar laut bukan sekadar sambungan teknikal. Laluan kabel boleh terjejas oleh pertikaian maritim dan tuntutan wilayah bertindih, manakala persaingan kuasa luar menambah ketidakpastian terhadap pembiayaan serta keselamatan infrastruktur. Sebab itu, peraturan perlu menetapkan siapa bertanggungjawab jika berlaku kerosakan, gangguan atau pertikaian, serta bagaimana kos pembangunan dan penyelenggaraan dikongsi.
Ini bukan butiran yang boleh ditangguhkan sehingga selepas projek diluluskan. Tanpa jaminan keselamatan dan peruntukan liabiliti yang nyata, pelabur sukar menilai risiko dan negara mungkin membina kemudahan masing-masing tanpa mekanisme untuk menghubungkannya atau berkongsi kos. Keutamaan tenaga ASEAN 2026 merangkumi pelaksanaan memorandum persefahaman mengenai Grid Kuasa ASEAN yang Dipertingkat serta garis panduan perundangan dan kawal selia untuk kabel kuasa dasar laut. Langkah ini perlu diterjemahkan kepada aturan yang boleh dikuatkuasakan, bukan sekadar persetujuan umum.
Daya maju komersial menentukan hala tuju grid
Peraturan dan perlindungan tetap tidak mencukupi jika projek tidak berdaya maju dari sudut komersial. Ketua Pegawai Grid Tenaga Nasional Berhad, Hasmarizal Hassan, menekankan perlunya matlamat projek yang jelas, kajian kebolehlaksanaan, teknologi sesuai, komitmen pembeli dan peringkat keputusan pelaburan yang tersusun. Risiko, menurut beliau, perlu ditangani berperingkat sebelum keputusan pelaburan muktamad; kos elektrik yang kompetitif pula mempengaruhi daya maju projek dan keupayaan mendapatkan pembiayaan.
Tekanan untuk bergerak semakin ketara: hala tuju peralihan tenaga dan pertumbuhan permintaan elektrik, khususnya daripada pusat data, menguatkan keperluan integrasi tenaga boleh baharu dan kesalinghubungan serantau. Hubungan sedia ada dengan Thailand dan Singapura menjadi asas, sementara inisiatif melibatkan Vietnam dan Indonesia turut digerakkan untuk memperkukuh keterjaminan bekalan dan memudahkan perdagangan tenaga boleh baharu.
Grid ASEAN memerlukan pelaksanaan berdisiplin
Grid Kuasa ASEAN dirancang untuk menghubungkan rangkaian bekalan negara anggota supaya perdagangan rentas sempadan dapat berkembang dan bekalan menjadi lebih boleh dipercayai, mampu milik serta lestari. Sasaran grid bersepadu sepenuhnya menjelang 2045 menuntut pelaburan besar dalam penghantaran elektrik, naik taraf grid domestik dan kabel dasar laut. Skala rancangan ini menjadikan penyelarasan dan daya maju komersial sama penting dengan pembinaan fizikal.
Pendekatan paling munasabah ialah meluluskan projek secara berperingkat, berpandukan perjanjian yang menetapkan tanggungjawab, perkongsian kos dan perlindungan infrastruktur sebelum modal dikunci. Negara anggota juga perlu menyelaraskan keutamaan supaya kemudahan yang dibina benar-benar membentuk rangkaian, bukan projek terpisah. Tanpa disiplin itu, hasrat memperluas tenaga serantau berisiko kekal sebagai peta sambungan, bukannya sistem yang boleh beroperasi.
Kesimpulannya, perdagangan elektrik yang lebih luas hanya akan bertahan jika aturan rentas sempadan, keselamatan kabel dan pembiayaan bergerak seiring dengan bukti bahawa projek mampu bersaing. Grid ASEAN tidak patut diukur melalui panjang kabel semata-mata, tetapi melalui keupayaannya menyampaikan bekalan dengan aturan yang jelas dan pulangan yang boleh dipertahankan.
