Ekonomi kreatif Sabah: daripada hobi kepada sektor ekonomi baharu
Ekonomi kreatif Sabah ialah pembangunan kegiatan seni, budaya, kandungan digital dan harta intelek yang diurus secara komersial untuk menjana pendapatan, pekerjaan, pelancongan dan keusahawanan berasaskan bakat tempatan. Industri kreatif kini diangkat sebagai sektor ekonomi baharu yang mampu menyumbang lebih besar kepada pembangunan negeri, khususnya dalam mewujudkan peluang pekerjaan dan keusahawanan kepada golongan muda. Ini satu perubahan sikap penting: bakat seni, muzik, perfileman dan kandungan digital bukan lagi dianggap hobi sampingan, tetapi aset ekonomi yang perlu diurus seperti sektor lain. Dengan perkembangan teknologi digital, anak muda Sabah mempunyai laluan lebih jelas untuk menjadikan karya mereka sebagai sumber pendapatan, asalkan ekosistem usahawan kreatif dibina dengan terancang dan inklusif.
Dorongan utama perubahan ini datang daripada data ekonomi yang sukar diabaikan. Akaun Satelit Budaya dan Kreatif 2024 oleh Jabatan Perangkaan menunjukkan industri budaya dan kreatif menyumbang RM130.7 bilion atau 6.8 peratus daripada KDNK, dengan eksport produk kreatif mencecah RM63 bilion dan meningkat 12.4 peratus berbanding tahun sebelumnya. Angka ini membuktikan ekonomi kreatif bukan sekadar berkaitan seni dan hiburan, tetapi turut mempunyai nilai ekonomi yang besar, termasuk dalam menjana pendapatan, mewujudkan pekerjaan dan membuka peluang pasaran di peringkat nasional serta antarabangsa. Sabah tidak lagi mampu melihat sektor ini sebagai pinggiran jika mahu kekal relevan dalam persaingan serantau.
Kerjasama kerajaan–penggiat: asas ekosistem usahawan kreatif yang berdaya saing
Peralihan kepada ekonomi kreatif Sabah tidak akan berjaya jika ia digerakkan secara sehala dari pejabat kerajaan. Menteri Pembangunan Belia, Kemajuan Sukan dan Ekonomi Kreatif menegaskan pembangunan ekonomi kreatif Sabah memerlukan kerjasama erat antara kerajaan, persatuan, penggiat industri, golongan belia dan sektor swasta. Seruan ini tepat, kerana ekosistem usahawan kreatif hanya berfungsi apabila dasar, dana, ruang berkarya dan akses pasaran bergerak serentak. Dalam kunjungan hormat delegasi Pertubuhan Gabungan Persatuan Kreatif Sabah (KREATIF SABAH) yang diketuai Chester Pang di Wisma MUIS, kedua-dua pihak duduk semeja untuk menyelaraskan hala tuju dan keperluan sebenar penggiat industri.
KREATIF SABAH tampil bukan sekadar sebagai persatuan, tetapi sebagai penghubung antara penggiat industri dengan kerajaan negeri, dengan membentangkan fungsi, aktiviti, keahlian dan hala tuju gabungan itu sebagai platform penyatuan persatuan seni dan kreatif. Cadangan penganjuran Townhall Penggiat Seni dan Kreatif Sabah pula bertujuan menghimpunkan penggiat industri serta pihak berkepentingan bagi membincangkan cabaran, keperluan dan peluang pembangunan sektor berkenaan. Pendekatan dialog terbuka ini penting supaya dasar tidak dibina di atas andaian, sebaliknya berpijak pada realiti studio kecil, kumpulan seni komuniti dan pencipta kandungan bebas yang selama ini bergerak sendiri tanpa sokongan tersusun.
Tawau C-Hub: pusat kreatif Tawau sebagai pemangkin bakat dan keusahawanan
Cadangan Hab Kreatif Tawau (Tawau C-Hub) ialah ujian sebenar sejauh mana Sabah serius mahu membina pusat kreatif Tawau sebagai nadi ekonomi kreatif di pantai timur. Kerajaan negeri menyatakan akan meneliti cadangan penubuhan Tawau C-Hub sebagai pusat pembangunan bakat, penghasilan karya dan keusahawanan bagi memperkukuh ekosistem ekonomi kreatif di negeri ini. KREATIF SABAH mencadangkan hab ini sebagai ruang khusus untuk menyokong penghasilan karya, pembangunan bakat, latihan, kolaborasi, keusahawanan dan pemasaran produk kreatif. Jika direalisasikan dengan baik, ia boleh menjadi tapak pelancaran generasi baharu usahawan kreatif dari Tawau dan sekitarnya.
Namun, di sinilah cabaran dasar bertemu realiti fiskal. Kerajaan mengingatkan bahawa sebarang keputusan mengenai pelaksanaan cadangan berkenaan perlu mengambil kira kesesuaian, keutamaan semasa, kemampuan kewangan serta proses kelulusan yang berkaitan, dan semua cadangan perlu diteliti berdasarkan faktor sama. Ini wajar, tetapi terlalu banyak berhati-hati boleh melambatkan momentum. Tawau C-Hub tidak perlu menunggu sempurna untuk bermula; model permulaan berskala sederhana dengan kerjasama swasta dan komuniti boleh menguji konsep sambil membina bukti kejayaan. Yang penting, hab ini tidak sekadar menjadi bangunan baharu, tetapi benar-benar berfungsi sebagai ekosistem usahawan kreatif yang hidup, dengan program latihan, mentor dan akses pasaran yang konsisten.
Daripada angka kepada kehidupan: kesan ekonomi kreatif kepada belia dan pelancongan
Di luar angka KDNK, persoalan utama bagi rakyat Sabah ialah: bagaimana ekonomi kreatif mengubah kehidupan harian? Jawapannya terletak pada peluang pekerjaan dan keusahawanan yang lebih pelbagai. Industri kreatif dilihat mampu memberi sumbangan lebih besar kepada pembangunan Sabah, khususnya dalam mewujudkan peluang pekerjaan dan keusahawanan kepada golongan muda. Penggiat seni dan kreatif diseru berganding bahu dengan kerajaan negeri bagi membangunkan ekosistem ekonomi kreatif yang berdaya saing, sekali gus membuka lebih banyak peluang pekerjaan dan keusahawanan kepada golongan belia. Ini bermakna lebih ramai anak muda boleh kekal di kampung halaman, membina kerjaya sebagai pereka, pemuzik, pembikin filem atau pencipta kandungan tanpa perlu berhijrah jauh.
Kesan sampingan positif yang sering dipandang ringan ialah pengukuhan pelancongan budaya lokal. Apabila bakat, karya dan harta intelek anak Sabah diberi ruang untuk berkembang dan menembusi pasaran lebih luas, produk pelancongan juga menjadi lebih autentik dan berakar pada identiti setempat. Festival seni, persembahan tradisi yang dikemas semula, lawatan studio kreatif dan pengalaman komuniti boleh menjadi tarikan pelancongan yang segar berbanding pakej konvensional. Jika strategi pelancongan negeri benar-benar menyepadukan ekonomi kreatif Sabah, pelancong bukan sahaja datang untuk melihat pemandangan, tetapi juga untuk mengalami cerita, bunyi dan karya yang dicipta oleh masyarakat tempatan sendiri.
Ke hadapan: syarat untuk ekonomi kreatif Sabah benar-benar berfungsi
Langkah Sabah mengiktiraf ekonomi kreatif sebagai sektor ekonomi baharu adalah tepat pada masanya, disokong data nasional yang kukuh dan kesediaan penggiat untuk berganding bahu. Namun, niat baik sahaja tidak cukup. Pembangunan ekonomi kreatif memerlukan perancangan yang tersusun serta kerjasama antara kerajaan, persatuan, penggiat dan pihak swasta. Semua pandangan dan cadangan daripada penggiat boleh dijadikan input dalam perancangan pembangunan ekonomi kreatif Sabah, tetapi kerajaan perlu bergerak pantas menukar input ini kepada pelaksanaan yang jelas, dengan garis masa dan keutamaan yang difahami umum.
Keutamaan jangka pendek patut tertumpu kepada tiga perkara: mempercepat keputusan tentang Tawau C-Hub sebagai projek rintis, memastikan townhall kreatif benar-benar menghasilkan pelan tindakan, dan menghubungkan inisiatif kreatif dengan strategi pelancongan budaya lokal. Jika ini dilakukan dengan konsisten, ekonomi kreatif Sabah bukan sekadar slogan baharu, tetapi landasan nyata untuk mengubah struktur pekerjaan, mengangkat martabat seni tempatan dan menjadikan pelancongan lebih berakar pada identiti sendiri. Sabah sudah mempunyai bakat dan cerita; yang diperlukan sekarang ialah keberanian dasar untuk menjadikannya enjin ekonomi utama.
