Peraturan baharu untuk teknologi yang sudah digunakan
AI dalam prosiding undang-undang ialah penggunaan sistem kecerdasan buatan untuk membantu menghasilkan bahan hujahan dan menyokong urusan mahkamah, tanpa menggantikan tanggungjawab profesional manusia terhadap ketepatan dan keputusan. Badan Kehakiman Malaysia akan mengeluarkan arahan amalan mengenai penggunaannya dalam prosiding mahkamah dalam tempoh beberapa minggu akan datang. Ketua Hakim Negara, Tun Wan Ahmad Farid Wan Salleh, mengumumkan langkah itu ketika menyampaikan ucaptama di Persidangan Antarabangsa Undang-Undang Malaysia 2026 di Pusat Perdagangan dan Pameran Antarabangsa Malaysia. Ini langkah yang wajar: teknologi sudah menjadi sebahagian daripada realiti semasa, tetapi ruang mahkamah menuntut ketepatan yang lebih tinggi daripada jawapan yang sekadar kelihatan meyakinkan. Garis panduan AI mahkamah bukan usaha menyekat kemajuan; ia menetapkan tanggungjawab ketika alat baharu digunakan dalam proses yang boleh menentukan hak dan nasib seseorang.
Kelajuan tidak boleh mengatasi ketepatan
Risiko utama bukan bahawa AI boleh menghasilkan teks, tetapi teks itu boleh kelihatan kemas sambil mengandungi kesilapan serius dalam hujahan undang-undang. Jika rujukan atau fakta yang salah masuk ke dalam hujahan, pihak lawan dan mahkamah terpaksa meluangkan masa untuk mengesannya. Sebab itulah arahan baharu dirancang untuk membimbing peguam dan pegawai mahkamah supaya menggunakan teknologi dengan bertanggungjawab. Pada hemat saya, kerangka etika kecerdasan buatan yang berkesan mesti mengekalkan semakan manusia sebagai kewajipan, bukan pilihan: setiap fakta dan autoriti undang-undang perlu disahkan oleh orang yang mengemukakannya. Ketua Hakim Negara turut mengingatkan bahawa AI boleh menjimatkan masa kehakiman serta membantu peguam bekerja dengan lebih cekap, asalkan penggunaannya berpandukan aturan yang jelas. Kecekapan itu bernilai hanya jika mutu hujahan dan keyakinan terhadap proses keadilan terpelihara.
Budi bicara hakim mesti kekal di tangan manusia
AI boleh membantu urusan, tetapi ia tidak patut mengambil alih pertimbangan yang memerlukan budi bicara kehakiman. Reformasi undang-undang pada 2023 yang memansuhkan hukuman mati mandatori menunjukkan mengapa ruang itu penting: hakim boleh menimbang keadaan setiap kes secara individu. Keputusan kehakiman juga perlu berasaskan penelitian terhadap fakta dan undang-undang, termasuk menjawab hujah yang bercanggah dengan keputusan. Pertimbangan seperti ini bukan kerja memadankan maklumat semata-mata. Mahkamah perlu melindungi hak orang yang dituduh tanpa mengabaikan kepentingan mangsa, dan menilai keadaan manusia yang terlibat. Oleh itu, penggunaan AI dalam prosiding undang-undang mesti kekal sebagai bantuan kepada proses, bukannya pengganti kepada pertimbangan hakim. Garis panduan yang baik perlu mengukuhkan prinsip tersebut, supaya kecekapan teknologi tidak mengaburkan siapa yang bertanggungjawab membuat keputusan.
Penggunaan bertanggungjawab ialah ukuran kejayaan
Arahan amalan baharu itu akan terpakai kepada pengamal undang-undang dan pegawai mahkamah, manakala hakim sudah mempunyai garis panduan tersendiri tentang penggunaan AI. Skop ini penting kerana pengurusan teknologi kehakiman bukan sekadar menyediakan alat; ia juga memerlukan peranan dan akauntabiliti yang jelas bagi setiap pengguna. Tun Wan Ahmad Farid menegaskan, “Kita tidak akan menghalang penggunaan AI, malah menggalakkannya namun perlu ada garis panduan yang mesti dipatuhi.” Bagi orang ramai, manfaat yang diharapkan ialah urusan mahkamah lebih cekap dan masa dapat dijimatkan, tanpa mengorbankan ketelitian yang diperlukan dalam sesuatu kes. Namun, terlalu bergantung pada AI boleh melemahkan keupayaan manusia untuk berfikir secara rasional dan kritis. Kesimpulannya, arahan yang bakal dikeluarkan ialah permulaan penting. Kejayaannya bergantung pada disiplin pengguna dan keutamaan yang tidak boleh ditawar: integriti serta keadilan mesti mendahului kemudahan.
