Definisi Krisis: Apa Makna Lebih 5,000 Kes Buli di Sekolah?
Kes buli sekolah merujuk kepada perbuatan berulang yang menyakitkan secara fizikal, emosi, sosial atau digital terhadap murid yang berada dalam kedudukan lebih lemah, melibatkan ketidakseimbangan kuasa dan meninggalkan kesan jangka panjang terhadap keselamatan pelajar, pembelajaran serta kesihatan mental mereka. Isu buli di institusi pendidikan kini berada pada tahap yang wajar dianggap krisis, apabila lebih 5,000 kes dilaporkan di sekolah seluruh negara bagi tempoh Januari hingga Ogos tahun ini. Angka ini bukan sekadar statistik; ia isyarat jelas bahawa persekitaran yang sepatutnya menjadi ruang selamat untuk belajar sedang dicemari budaya takut dan bisu. Jika sekolah gagal menjamin keselamatan pelajar, seluruh ekosistem pendidikan akan runtuh daripada dalam.
Kementerian Pendidikan (KPM) sendiri mengesahkan bahawa bagi tempoh Mac hingga Ogos sahaja, sebanyak 4,289 kes salah laku buli direkodkan, termasuk yang berlaku di asrama. Daripada jumlah itu, 2,480 kes membabitkan buli fizikal, 1,386 kes buli lisan, 243 kes buli bukan lisan dan 180 kes buli siber. Data ini menunjukkan buli fizikal masih mendominasi, tetapi bentuk lain yang lebih sukar dikesan – seperti sindir, pengasingan sosial dan serangan dalam talian – juga semakin ketara. Apabila kes yang dilaporkan sudah mencecah ribuan, kita patut bertanya: berapa ramai lagi mangsa yang memilih diam kerana takut atau tidak percaya pada sistem aduan?
Buli Fizikal Mendominasi: Apa Yang Didedahkan oleh Angka?
Daripada 4,289 kes yang direkodkan KPM antara Mac hingga Ogos, buli fizikal mencatatkan jumlah tertinggi dengan 2,480 kes. Ini bermakna lebih separuh kes melibatkan sentuhan tubuh – ditumbuk, ditendang, ditampar, dipijak, dipaksa melakukan perbuatan memalukan. Apabila buli fizikal menjadi bentuk paling lazim, mesej yang tersirat ialah tubuh pelajar bukan lagi sempadan yang dihormati. Keselamatan pelajar terancam bukan sahaja di lorong sekolah, tetapi juga di bilik asrama yang sepatutnya menjadi ruang rehat. Hakikat bahawa kes ini berlaku dalam persekitaran yang diawasi guru dan warden menunjukkan pengawasan sedia ada masih bocor.
Namun, fokus semata-mata pada lebam dan luka jelas adalah pendekatan sempit. Buli lisan (1,386 kes), buli bukan lisan (243 kes) dan buli siber (180 kes) yang turut direkodkan menggambarkan bentuk keganasan yang lebih halus tetapi sama merosakkan. Kata-kata menghina, ejekan berulang, pengasingan daripada kumpulan, serta serangan di media sosial boleh memusnahkan harga diri pelajar tanpa meninggalkan sebarang bukti fizikal. Jika sekolah hanya bertindak apabila ada video tular atau kecederaan serius, sebahagian besar mangsa akan terus menderita dalam senyap. Angka-angka ini menuntut perubahan: dari budaya "buat tak nampak" kepada budaya "ambil tindakan segera".
Akar Masalah: Keluarga, Kuasa dan Dinamik Kumpulan Pembuli
Isu kes buli sekolah tidak boleh dilihat terpisah daripada rumah dan komuniti. Pengarah Human Resilience and Potential Centre, Fakulti Sains Kognitif dan Pembangunan Manusia, Universiti Malaysia Sarawak, Profesor Madya Dr. Sopian Bujang menjelaskan bahawa latar belakang keluarga dan ketidakseimbangan kuasa antara faktor utama yang mempengaruhi tingkah laku membuli dalam kalangan pelajar. Persekitaran rumah tangga yang tidak harmoni – ibu bapa bercerai, anak ditinggalkan bersama saudara-mara, ketiadaan kasih sayang walaupun keperluan material dipenuhi – sering menjadi pencetus tingkah laku agresif di sekolah. Apabila rumah gagal menjadi tempat selamat, sekolah sering menjadi pentas untuk melampiaskan marah dan kecewa.
Dr. Sopian turut menekankan bahawa pendedahan kepada penderaan atau keganasan rumah tangga menyebabkan tingkah laku negatif yang dipelajari di rumah terbawa-bawa ke persekitaran sekolah. Dalam kumpulan pembuli, biasanya ada seorang individu utama yang memulakan perbuatan, manakala ahli lain mengikut kerana tekanan rakan sebaya dan keinginan untuk diterima. Di sinilah ketidakseimbangan kuasa menjadi nadi kepada buli: pembuli berada dalam kedudukan dominan dan akan terus mengulangi perbuatan untuk memperoleh kepuasan jika tiada tindakan penyelesaian diambil. Selagi sekolah hanya menghukum individu tanpa mengubah budaya kumpulan dan tanpa menyentuh faktor keluarga, kitaran buli akan berulang dengan wajah baharu.
Respons Kementerian Pendidikan: CCTV Bukan Jawapan Tunggal
Isu buli di institusi pendidikan telah disifatkan kritikal oleh pihak berkuasa pendidikan sendiri apabila lebih 5,000 kes dilaporkan dalam tempoh lapan bulan. KPM menegaskan bahawa setiap kejadian buli yang membabitkan murid, sama ada di sekolah mahupun di asrama, dipandang serius. Sebagai respons, kementerian memperkukuh pendekatan melalui penguatkuasaan, pengawasan persekitaran sekolah dan asrama, perlindungan mangsa, intervensi psikososial serta pembentukan karakter murid. Ini langkah yang betul pada kertas, tetapi persoalannya: sejauh mana ia dilaksanakan secara konsisten di lapangan? Tanpa pemantauan telus dan akauntabiliti, pelan komprehensif mudah bertukar menjadi dokumen cantik yang tidak mengubah realiti di bilik darjah dan asrama.
Dari sudut fizikal, KPM telah memasang kamera litar tertutup (CCTV) di 200 sekolah berasrama pada tahun 2025 dengan peruntukan RM3 juta, dan meneruskan inisiatif ini pada tahun berikutnya dengan pemasangan CCTV di 333 sekolah berasrama menggunakan peruntukan RM5 juta. Bagi Fasa 3 pada 2027, sebanyak RM15 juta diperuntukkan untuk memperluas pemasangan CCTV kepada 1,000 sekolah di seluruh negara. Ini menunjukkan komitmen jelas terhadap pemantauan visual, tetapi menteri sendiri mengingatkan bahawa pemantauan keselamatan tidak boleh bergantung pada kemudahan fizikal semata-mata; kepekaan terhadap perubahan tingkah laku murid dan tindakan segera terhadap aduan juga komponen penting dalam memastikan persekitaran asrama yang selamat. CCTV sekolah berasrama boleh menjadi alat pencegah, tetapi tanpa budaya percaya mangsa, latihan guru, dan sistem aduan yang boleh dipercayai, kamera hanya merakam tragedi – bukan menghalangnya.
Ke Mana Halatuju Seterusnya? Dari Statistik ke Tindakan Berani
Angka lebih 5,000 kes buli sekolah dalam tempoh Januari hingga Ogos bukan sekadar amaran; ia pengakuan bahawa sistem keselamatan pelajar kita bocor di banyak peringkat. KPM sendiri mengakui bahawa angka kes yang direkodkan menunjukkan usaha menangani buli perlu dilaksanakan berterusan dan tidak terhad kepada tindakan disiplin semata-mata. Selagi pendekatan kita berpusat pada hukuman selepas kejadian, bukan pencegahan dan pemulihan, kita hanya memadam api di permukaan. Sekolah perlu menormalisasikan perbualan tentang buli, menjadikan pendidikan emosi dan empati sebahagian kurikulum, dan melatih guru untuk mengesan tanda awal – bukan menunggu laporan viral.
Ke hadapan, pemasangan CCTV sekolah berasrama, penguatkuasaan peraturan dan intervensi psikososial mesti bergerak seiring, bukan bersaing untuk perhatian bajet. Ibu bapa perlu dilibatkan dalam sesi pendidikan tentang disiplin tanpa keganasan, manakala pelajar diberi ruang selamat untuk melapor tanpa takut dibalas. Jika semua pihak – kementerian, sekolah, ibu bapa dan rakan sebaya – berani mengubah budaya "diam itu selamat" kepada "lapor itu tanggungjawab", barulah kita boleh berharap statistik kes buli sekolah menurun, bukan sekadar berpindah bentuk. Keselamatan pelajar bukan pilihan tambahan dalam sistem pendidikan; ia asas yang menentukan sama ada sekolah melahirkan warganegara yakin, atau generasi yang terbiasa hidup dalam takut.
