Pemantauan perlu bermula di pusat sembelihan
Pemantauan halal ialah pemeriksaan berkala terhadap proses, sumber bekalan dan rekod pengeluaran bagi memastikan dakwaan halal sepadan dengan amalan sebenar. Persatuan Pengguna Islam Malaysia (PPIM) menggesa pihak berkuasa memeriksa semua pusat penyembelihan secara konsisten untuk mengekang penipuan dalam kalangan pembekal ayam. Gesaan itu wajar diberi perhatian kerana pengguna lazimnya bergantung pada pengesahan pihak berkuasa dan sukar menyemak sendiri perjalanan bekalan makanan. Desakan ini kembali mendesak selepas lebih 6.5 tan ayam mentah yang disyaki diproses tanpa mematuhi kaedah penyembelihan syarak serta keperluan pensijilan halal dirampas dalam serbuan di sebuah gudang di Puchong baru-baru ini. Masalah ini, menurut PPIM, sudah berlarutan puluhan tahun. Insiden itu menunjukkan pemeriksaan di hujung rantaian sahaja tidak memadai; pengawasan perlu meliputi tempat penyembelihan dan pergerakan bekalan.
Bagi pusat sembelihan halal, PPIM mencadangkan kumpulan penyembelih bertauliah diwajibkan. Pusat yang belum memenuhi syarat itu patut dimasukkan dalam senarai pemantauan, manakala kamera litar tertutup di kawasan sembelihan boleh membantu audit dalaman dan pemeriksaan pihak berkuasa. Langkah ini lebih berguna daripada bergantung pada sijil yang dipamerkan, kerana dokumen tidak membuktikan bahawa bekalan semasa datang daripada sumber yang diluluskan. PPIM turut menegaskan bahawa tidak semua pusat perlu memiliki sijil halal untuk membekalkan makanan halal; syarat minimum yang dicadangkan ialah penyembelih bertauliah, khususnya bagi pengusaha kecil yang berdepan kekangan teknikal. Perbezaan ini penting: pemantauan mesti mengesahkan proses dan sumber, bukan sekadar menghukum pengusaha kerana kekurangan teknikal.
Sijil tanpa jejak bekalan membuka ruang penipuan
Masalahnya bukan terhad kepada penyembelihan. PPIM memberi contoh sebuah kedai yang berhenti mengambil bekalan daripada pembekal tetapi terus menggunakan sijil halal milik pembekal itu, walaupun bekalan sebenar sudah berubah. Inilah bentuk penipuan sijil halal yang sukar dikesan pengguna: tanda pengesahan kelihatan sah, tetapi tidak lagi sepadan dengan rantaian bekalan. Pemeriksaan berkala perlu menguji padanan antara sijil, pembekal dan rekod pembelian, bukan sekadar memastikan dokumen tersedia. Audit yang lebih teliti dan libat urus dengan pihak dalam rantaian bekalan juga dapat mengesan perubahan sumber sebelum produk sampai ke pengguna. Tanpa semakan itu, kepercayaan orang ramai terhadap pensijilan halal terdedah kepada penyalahgunaan, sementara pengusaha yang mematuhi peraturan terpaksa bersaing dengan pihak yang mengambil jalan pintas.
Tanggungjawab tidak boleh diletakkan pada pengguna untuk menyiasat setiap pembekal. Pengesahan rasmi menjadi asas pilihan mereka, maka pihak berkuasa perlu memastikan status yang dipaparkan benar-benar mencerminkan proses dan sumber semasa. PPIM mencadangkan syarikat yang memegang status halal tetapi mengambil bekalan daripada pihak tidak halal disenaraihitamkan, termasuk tindakan terhadap pengarah dan pegawai eksekutif yang bertanggungjawab. Syarikat pula perlu mengawal perubahan pembekal dan menarik balik penggunaan sijil apabila hubungan bekalan tamat. Pemantauan halal yang berkesan melindungi pengguna, tetapi juga menjaga nama pengusaha jujur daripada keraguan yang timbul apabila kes penyelewengan tidak ditangani.
Hukuman berat mesti tepat dan konsisten
Mapim berpandangan hukuman lebih berat wajar dikenakan terhadap pihak yang sengaja memalsukan logo atau sijil halal, menyembunyikan sumber bahan mentah atau menggunakan bahan haram tanpa pendedahan demi keuntungan. Bagi kes serius dan terancang, Mapim mencadangkan supaya penjara minimum mandatori dipertimbangkan; cadangan sebatan pula memerlukan penelitian lanjut. Pendekatan itu munasabah jika hukuman penipuan halal dibezakan mengikut niat, bukti, skala operasi dan kesan terhadap pengguna, seperti yang dihuraikan presidennya, Mohd Azmi Abdul Hamid. Penipuan sengaja yang melibatkan arahan pengurusan tidak patut disamakan dengan kesilapan teknikal atau kecuaian pentadbiran. Pengarah dan pengurus yang mengarah atau mengetahui kegiatan tersebut perlu turut dipertanggungjawabkan, sementara syarikat yang meraih keuntungan wajar dikenakan penalti yang setimpal.
Undang-undang sedia ada sudah memperuntukkan denda sehingga RM5 juta bagi syarikat untuk kesalahan pertama di bawah Perintah Perihal Dagangan (Takrif Halal) 2011. Bagi individu, hukuman boleh mencecah denda RM1 juta atau penjara sehingga tiga tahun, atau kedua-duanya. Namun, angka maksimum semata-mata tidak menjamin pencegahan. Mapim menegaskan bahawa pelaksanaan yang konsisten, siasatan menyeluruh dan pendakwaan segera sama pentingnya dengan kadar hukuman. Penguatkuasaan juga perlu diselaraskan antara Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, jabatan agama negeri, kementerian berkaitan perdagangan dan kesihatan, Kastam serta pihak berkuasa tempatan. Pemeriksaan mengesan pelanggaran; siasatan dan hukuman pula memastikan pesalah menanggung akibat. Kedua-duanya mesti berfungsi sebagai satu rantaian, bukan tindakan berasingan yang mudah terputus.
Integriti halal bergantung pada pengawasan dan tindakan
Pemantauan berkala dan hukuman tegas saling melengkapi. Pemeriksaan di pusat sembelihan, rakaman CCTV, penyembelih bertauliah serta semakan dokumen bekalan membina bukti dan mengesan percanggahan lebih awal. Tindakan terhadap kes yang terbukti pula memberi isyarat bahawa pemalsuan dan penyalahgunaan sijil membawa akibat, termasuk kepada pengurusan yang meraih manfaat. Tanpa pemantauan, hukuman mungkin hanya menyusul selepas makanan mencurigakan sampai kepada orang ramai. Tanpa tindakan tegas, audit pula berisiko menjadi rutin tanpa daya cegah. Sebab itu, penguatkuasaan tanpa kompromi seperti yang diseru PPIM perlu disertai siasatan yang teliti dan penyelarasan agensi.
Keutamaan dasar bukan menghukum semua kekurangan dengan cara sama, tetapi menutup ruang penipuan sambil membezakan kecuaian daripada perbuatan yang dirancang. Pihak berkuasa perlu memastikan pusat berisiko dipantau, perubahan pembekal direkodkan dan aduan disiasat dengan segera. Pengusaha pula mesti bertanggungjawab memastikan sijil yang digunakan sepadan dengan sumber bekalan sebenar. Kesimpulannya, integriti pensijilan halal tidak dapat dipelihara melalui logo atau dokumen semata-mata: ia memerlukan pemantauan berterusan di lapangan, hukuman yang sepadan dengan kesalahan dan penguatkuasaan yang konsisten. Itulah perlindungan paling nyata bagi hak pengguna dan kepercayaan terhadap sistem halal.
