Lonjakan 60%: Jerebu Bukan Sekadar Langit Berkabus
Penyakit berkaitan jerebu merujuk kepada kumpulan masalah kesihatan yang timbul atau bertambah teruk apabila orang terdedah kepada kualiti udara buruk akibat partikel halus dan bahan pencemar yang terkumpul di atmosfera dalam tempoh jerebu berpanjangan, termasuk gangguan pernafasan, keradangan mata dan kesan sistemik lain pada tubuh manusia.
Kementerian Kesihatan Malaysia merekodkan peningkatan hampir 60 peratus kes penyakit berkaitan jerebu susulan kemerosotan kualiti udara yang melanda negara ketika ini. Ini bukan statistik kecil; ini isyarat bahawa udara yang kita sedut setiap hari sedang menjadi ancaman kesihatan. Bermula 3 Ogos hingga 19 Ogos 2026, pemantauan dipertingkatkan melalui Pusat Kesiapsiagaan dan Respons Krisis (CPRC) kerana bacaan indeks IPU menunjukkan kemerosotan kualiti udara akibat jerebu yang semakin teruk. Hakikatnya, setiap kali langit kelihatan berkabus, paru-paru kitalah yang menanggung beban sebenar. Jika kita anggap jerebu sebagai fenomena bermusim yang “biasa”, angka ini membuktikan sikap sambil lewa itu sedang memakan diri.
Lebih membimbangkan, data minggu epid ke-36 menunjukkan jangkitan saluran pernafasan atas (URTI) melonjak 167 peratus kepada 7,065 kes, asma meningkat 127 peratus kepada 1,117 kes, dan konjunktivitis naik 83 peratus kepada 334 kes. Pada minggu epid ke-40, peningkatan hampir 60 peratus bagi URTI kepada 5,613 kes turut direkodkan. Angka-angka ini menggambarkan satu perkara: sistem kesihatan awam sedang ditekan oleh sesuatu yang sebenarnya boleh dikurangkan kesannya jika perlindungan kesihatan jerebu diambil serius di peringkat individu dan komuniti, bukan diserahkan kepada hospital semata-mata.
Bagaimana Jerebu Menyerang Tubuh dan Minda
Apabila kualiti udara buruk, partikel halus memasuki saluran pernafasan dan mencetuskan keradangan. URTI yang melonjak, serangan asma yang kerap, dan mata merah berair bukan “selesema biasa”, tetapi reaksi tubuh terhadap udara tercemar. Data KKM menunjukkan URTI kekal sebagai masalah dominan, menyumbang 79.1 peratus daripada keseluruhan kes penyakit berkaitan jerebu, diikuti asma 15.7 peratus dan konjunktivitis 5.2 peratus. Ini jelas menunjukkan paru-paru dan saluran pernafasan adalah sasaran utama jerebu. Namun kesan fizikal ini jarang datang bersendirian; sesak nafas, batuk berpanjangan dan tidur terganggu mudah menjejaskan emosi, menyebabkan keresahan dan keletihan mental, terutama bagi mereka yang sudah sedia bergelut dengan masalah kesihatan lain.
Kita juga perlu jujur mengakui bahawa kelompok rentan menanggung risiko paling besar. Kanak-kanak mempunyai paru-paru yang masih berkembang, warga tua sering mempunyai fungsi paru-paru dan jantung yang menurun, manakala pesakit penyakit kronik seperti asma dan penyakit paru-paru obstruktif kronik (COPD) mudah mengalami serangan akut apabila terdedah kepada jerebu. Dalam kumpulan ini, apa yang kelihatan seperti “batuk ringan” boleh cepat berubah menjadi episod kecemasan yang memerlukan rawatan segera. Di sinilah kegagalan kita: kita sering menunggu sehingga simptom teruk sebelum bertindak, sedangkan jerebu menuntut pendekatan pencegahan yang lebih awal dan lebih tegas.
Respons Sistem Kesihatan: Cukupkah Persediaan Kita?
Apabila kes penyakit berkaitan jerebu melonjak, sistem kesihatan awam tidak boleh sekadar menunggu pesakit datang ke klinik. Menteri Kesihatan menyatakan bahawa Bilik Gerakan Jerebu Kebangsaan diaktifkan pada 4 September bagi memperkukuh pemantauan situasi dan penyelarasan respons kesihatan awam. Pada masa sama, KKM memperkukuh kesiapsiagaan fasiliti kesihatan dengan menyediakan ubat-ubatan dan peralatan bagi menangani kemungkinan peningkatan pesakit akibat jerebu. Antara langkah konkrit ialah penambahan 841 unit alat bantuan penyedut udara bagi dewasa, 396 unit untuk kanak-kanak serta 556 unit nebulizer untuk menghadapi kemungkinan peningkatan kes. Tindakan ini wajar dipuji, tetapi ia juga mengesahkan bahawa jerebu bukan isu kecil – ia cukup serius sehingga memerlukan mobilisasi peralatan tambahan di seluruh rangkaian fasiliti kesihatan.
Berita baiknya, pemantauan berterusan melalui CPRC mula menunjukkan hasil. Perbandingan data bagi tempoh 18 hingga 24 Oktober berbanding 11 hingga 14 Oktober menunjukkan penurunan signifikan dalam semua tiga kategori penyakit utama berkaitan jerebu. URTI turun 72 peratus daripada 5,086 kes kepada 1,424 kes, asma menurun 58.32 peratus daripada 739 kepada 308 kes, dan konjunktivitis menyusut 73.10 peratus daripada 197 kepada 53 kes. Malah, tiada sebarang kes kematian dilaporkan berpunca daripada komplikasi akibat jerebu setakat ini. Ini bukti bahawa pemantauan rapi dan kesiapsiagaan sistem kesihatan boleh mengawal lonjakan kes. Namun, bergantung kepada hospital sahaja adalah strategi defensif; tanpa perubahan tingkah laku masyarakat, kita akan mengulangi kitaran panik setiap kali jerebu datang.
Strategi Perlindungan: Dari Masker ke Pantauan Kualiti Udara
Lonjakan kes yang berlaku ialah amaran bahawa perlindungan kesihatan jerebu perlu menjadi rutin, bukan tindakan ad hoc. Dalam keadaan jerebu teruk, penggunaan masker N95 efektif untuk menapis partikel halus yang boleh menembusi jauh ke dalam paru-paru, berbanding pelitup kain biasa yang lebih sesuai untuk titisan besar. Di rumah, penapis udara dengan keupayaan menapis partikel halus boleh membantu mewujudkan “zon selamat” terutama untuk kanak-kanak, warga tua dan pesakit kronik. Namun alat perlindungan sahaja tidak cukup jika kita tidak memantau kualiti udara. Aplikasi indeks pencemaran udara (IPU) dan laporan rasmi perlu dijadikan rujukan harian; jika bacaan tinggi, hadkan aktiviti luar, tutup tingkap, dan pastikan pengudaraan dalaman terkawal. Ini bukan sikap paranoid, tetapi disiplin asas hidup dalam era kualiti udara yang semakin tidak menentu.
Kita juga perlu mengubah cara merancang aktiviti harian. Sekolah, tadika dan pusat jagaan warga emas wajar mempunyai protokol jelas: bila aktiviti luar perlu dihentikan, bila pelitup perlu diwajibkan, dan bagaimana memantau simptom awal seperti batuk, sesak nafas atau mata merah. Bagi pesakit asma dan penyakit kronik lain, pelan tindakan peribadi – termasuk ubat penyelamat yang sentiasa tersedia dan pengetahuan bila perlu ke klinik – boleh membezakan antara episod terkawal dan kemasukan ke wad. Kesedaran awal dan tindakan pencegahan bukan sahaja melindungi individu, tetapi mengurangkan beban sistem kesihatan yang sudah pun sibuk dengan pelbagai penyakit lain. Dalam konteks jerebu, sikap “tunggu dan lihat” adalah mewah yang kita tidak lagi mampu miliki.
Kesimpulan: Jerebu Akan Datang Lagi, Adakah Kita Lebih Bersedia?
Lonjakan hampir 60 peratus kes penyakit berkaitan jerebu menunjukkan satu hakikat pahit: udara yang kita anggap “biasa” boleh berubah menjadi ancaman kesihatan dalam masa singkat. Walaupun data terkini menunjukkan penurunan ketara kes dan tiada kematian dilaporkan setakat ini, kita tidak boleh berpuas hati. Jerebu ialah fenomena berulang, dan setiap musim baharu akan menguji sama ada kita belajar daripada pengalaman lalu. KKM telah membuktikan bahawa pemantauan rapi dan kesiapsiagaan fasiliti boleh mengekang impak, tetapi barisan pertahanan pertama tetap berada di rumah, di sekolah, di tempat kerja – iaitu pada setiap individu yang memilih untuk peka terhadap kualiti udara dan mengambil langkah perlindungan sebelum sakit, bukan selepas. Jika kita mahu masa depan yang lebih sihat, kita perlu menganggap perlindungan kesihatan jerebu sebagai sebahagian daripada gaya hidup, bukan reaksi panik bermusim.
