CSA: sokongan tanpa menyertai kerajaan
Perjanjian Kepercayaan dan Perbekalan (CSA) ialah persetujuan antara kerajaan dengan wakil pembangkang untuk mengatur sokongan terhadap perkara seperti usul keyakinan dan belanjawan, tanpa mewajibkan pembangkang menyertai pentadbiran. Dalam keadaan urusan kerajaan dan kelulusan Belanjawan 2027 menjadi tumpuan, nilainya terletak pada usaha mengurangkan ketidaktentuan politik, bukan memadamkan perbezaan pendapat. Enam ahli Parlimen Bersatu, termasuk presidennya, Tan Sri Muhyiddin Yassin, memeterai CSA dengan kerajaan pada 1 November 2026; perjanjian itu menyatakan mereka akan menyokong Belanjawan 2027. Penganalisis politik Universiti Malaya, Dr Mohammad Tawfik Yaakub, melihat CSA sebagai jalan membina hubungan kerajaan-pembangkang yang lebih konstruktif tanpa penyertaan pembangkang dalam pentadbiran. Itu pendekatan yang wajar jika sokongan terhadap urusan penting tidak disalah anggap sebagai persetujuan menyeluruh terhadap dasar kerajaan.
Namun, sokongan tambahan tidak boleh menjadi alasan untuk mengecilkan ruang kritikan. Pembangkang mesti terus menyoal dasar, meneliti perbelanjaan dan menjalankan semak imbang dengan berkesan. Jika peranan itu dikorbankan demi kelancaran pentadbiran, CSA mungkin membantu kerajaan bertahan, tetapi merugikan mutu demokrasi.
Rundingan terbuka, bukan hak eksklusif penandatangan
Rundingan politik mengenai CSA tidak terhad kepada kumpulan yang sudah menandatangani perjanjian. Jurucakap kerajaan Perpaduan, Datuk Seri Fahmi Fadzil, berkata pintu perbincangan terbuka kepada mana-mana ahli Parlimen yang berminat; CSA yang dimeterai 13 ahli Parlimen, termasuk enam daripada Bersatu, turut dibincangkan dalam mesyuarat Jemaah Menteri pada 1 November 2026. Keterbukaan ini penting: ia mengelakkan gambaran bahawa kerajaan hanya berunding dengan pihak tertentu, dan memberi wakil rakyat ruang mengemukakan syarat serta menilai komitmen sebelum bersetuju. Tetapi rundingan yang terbuka perlu disertai maklumat yang jelas. Perjanjian tidak sepatutnya bergantung pada janji kabur atau tawar-menawar yang tidak dapat diperiksa oleh orang ramai.
Fahmi turut menyatakan kerajaan boleh mempertimbangkan penilaian bersama, seperti mekanisme CSA terdahulu, untuk mengesahkan perkara yang dipersetujui telah dilaksanakan. Langkah itu lebih meyakinkan daripada menganggap tandatangan sebagai bukti kejayaan. Bagi orang ramai, kelancaran peruntukan, projek pembangunan dan program kebajikan ialah ujian praktikalnya. Namun, CSA tidak dapat menjamin hasil dasar dengan sendiri: kecekapan pentadbiran, kedudukan kewangan negara dan keberkesanan penyampaian bantuan tetap menentukan manfaat yang sampai kepada rakyat.
Nilai kandungan, bukan label politik
Perdebatan tentang Perjanjian CSA patut bermula dengan soalan yang betul: apakah tujuannya, apakah syaratnya, dan bagaimana pelaksanaannya akan dipantau? Presiden Pemerhati Rasuah Malaysia, Jais Abdul Karim, menegaskan perjanjian perlu dinilai berdasarkan perkara tersebut, bukan semata-mata identiti penandatangan. Kebimbangan bahawa sokongan politik boleh dibeli atau peruntukan pembangunan dijadikan alat tawar-menawar juga wajar diambil serius. Wang pembangunan milik rakyat dan agihannya perlu berasaskan kriteria yang telus, tanpa menghukum kawasan kerana pendirian wakil rakyatnya. Pada masa yang sama, menyamakan setiap CSA dengan rasuah atau salah guna kuasa tanpa meneliti terma dan bukti pelaksanaan ialah kesimpulan terburu-buru. Ketelusan kandungan dan pelaksanaan ialah cara paling munasabah untuk membezakan kerjasama demokratik daripada urus niaga politik yang meragukan.
CSA turut menetapkan dua reformasi institusi: had tempoh jawatan Perdana Menteri serta pengasingan peranan Peguam Negara dan Pendakwa Raya, yang perlu dilaksanakan sebelum berakhir penggal pentadbiran semasa. Janji itu mesti dinilai melalui kemajuan yang boleh disahkan, bukan sekadar disebut sebagai balasan kepada sokongan belanjawan. Penilaian bersama boleh membantu, tetapi hasilnya perlu dikongsi dengan jelas supaya rakyat dapat menilai sama ada komitmen ditepati.
Kestabilan kerajaan dan kesatuan pembangkang
Cabaran CSA bukan semata-mata mendapatkan sokongan tambahan; ia juga menguji kesatuan pembangkang. Mohammad Tawfik memberi amaran bahawa perbezaan pendekatan terhadap kerjasama dengan kerajaan boleh menimbulkan persoalan tentang hala tuju dan kesepaduan blok pembangkang. Sebahagian wakil mungkin melihat CSA sebagai ruang untuk mendapatkan reformasi, sementara yang lain bimbang kerjasama sedemikian mengaburkan mandat pengundi. Perbezaan itu tidak semestinya perlu disembunyikan, tetapi blok pembangkang perlu menjelaskan pendirian bersama tentang batas kerjasama dan kebebasan semak imbang.
Titik seimbangnya jelas: kestabilan kerajaan membantu melancarkan pentadbiran dan belanjawan, ruang rundingan membolehkan reformasi dipersetujui, manakala pembangkang yang bersatu dan bebas memastikan kuasa terus diawasi. Ketelusan terma, pematuhan janji dan pemisahan antara kerjasama pentadbiran dengan persaingan politik menentukan sama ada CSA memenuhi tujuan itu. Kesimpulannya, CSA bukan kemenangan automatik bagi kerajaan atau kekalahan bagi pembangkang. Ia hanya wajar dipertahankan jika manfaatnya dapat diperiksa, peruntukan tidak dijadikan ganjaran politik, dan pembangkang kekal berupaya mengkritik. Kestabilan tanpa akauntabiliti rapuh; kerjasama yang disertai semak imbang pula boleh memberi nilai kepada rakyat.
