Kedaulatan AI bermula dengan keupayaan sendiri
Kedaulatan AI ialah keupayaan sesebuah negara mengawal pembangunan, penggunaan dan tadbir urus kecerdasan buatan menurut kepentingannya sendiri, sambil mengurus kebergantungan pada teknologi luar. Inilah asas penting bagi usaha kerajaan membina AI tempatan, bukan sekadar membeli dan menggunakan produk yang dibangunkan pihak lain.
Menteri Digital, Gobind Singh Deo, menyatakan kerajaan mahu memperkukuh keupayaan itu melalui Pelan Tindakan AI Kebangsaan 2026–2030, yang turut dikenali sebagai Negara AI 2030. Kenyataan tersebut dibuat ketika beliau menjawab soalan di Parlimen tentang cara negara membangunkan teknologi, data dan bakat sendiri.
Dorongan ini tepat pada masanya. Mengurangkan kebergantungan terhadap AI luar bukan bermaksud menutup pintu kepada kemajuan global; matlamatnya ialah memastikan data, keselamatan dan kepentingan rakyat terpelihara, sementara negara terus bekerjasama dan mengambil manfaat daripada teknologi dunia. Tanpa keupayaan tempatan, ruang untuk menentukan cara sistem digunakan dan siapa yang meraih nilai daripadanya menjadi lebih sempit.
Pelan itu menumpukan empat bidang: membangunkan teknologi dan model tempatan, membina ekosistem data yang berkualiti, mengukuhkan infrastruktur AI tempatan serta melatih bakat AI. Keempat-empatnya saling bergantung. Model tempatan memerlukan data yang sesuai, infrastruktur yang selamat dan tenaga mahir untuk membina serta menyelenggarakannya.
Lima agensi perlu bergerak sebagai satu rantaian
Lima agensi di bawah Kementerian Digital diberikan tugas khusus untuk membangunkan ekosistem kecerdasan buatan, daripada pendigitalan sektor awam hingga latihan rakyat dan pengkomersialan teknologi tempatan. Penyelarasan ini dibuat melalui Pelan Tindakan Malaysia Digital 2030 dan Pelan Tindakan AI Kebangsaan 2026–2030, selari dengan kerangka Ekonomi MADANI serta Rancangan Malaysia Ketiga Belas.
- GovTech Malaysia mengenal pasti keperluan agensi kerajaan serta membina, menguji dan melaksanakan penyelesaian digital dan AI merentas sektor awam.
- Jabatan Digital Negara menetapkan dasar, piawaian dan seni bina digital, selain menyediakan sokongan teknikal untuk sistem kerajaan yang selamat dan saling boleh kendali.
- Perbadanan Ekonomi Digital Malaysia menyokong pertumbuhan syarikat digital, pengkomersialan inovasi dan peluasan pasaran teknologi tempatan.
- MyDIGITAL Corporation membuka laluan pembelajaran dan penyertaan rakyat melalui Rakyat Digital, Global Learning Pass, AI untuk Rakyat dan Rakyat Builders.
- AI Malaysia Berhad menggerakkan agenda kebangsaan dan pembangunan ekosistem AI yang selamat, boleh dipercayai serta bertanggungjawab.
Pembahagian tugas ini masuk akal, tetapi nama agensi dan pelan sahaja tidak menjamin hasil. Cabaran sebenarnya ialah menyambungkan dasar, ujian, latihan dan pasaran supaya penyelesaian yang dibina tidak terhenti sebagai projek rintis. Kerajaan juga melaporkan 117 agensi telah memohon untuk menggunakan AI Sandbox bagi menguji dan membangunkan penyelesaian AI. Angka itu menunjukkan minat sektor awam; ukuran kejayaan seterusnya ialah penggunaan yang selamat dan berguna kepada orang ramai.
Bakat digital menentukan sama ada sasaran tercapai
Keupayaan membina teknologi bergantung pada orang yang tahu mengubah pengetahuan kepada produk. Sebab itu pembangunan bakat digital bukan pelengkap kepada dasar AI, tetapi salah satu syarat utamanya. Kerajaan merancang memperluas latihan, peningkatan kemahiran dan pembangunan kepakaran bersama industri serta institusi pendidikan, dengan sasaran melahirkan 200,000 tenaga mahir AI.
Gobind mengaitkan usaha membangunkan bakat tempatan dengan hasrat melahirkan pencipta teknologi dan menjadi Negara AI menjelang 2030. Belanjawan 2027 turut meletakkan modal insan berkemahiran masa hadapan sebagai pemacu transformasi digital. Arah ini wajar, tetapi latihan perlu membolehkan peserta membina aplikasi dan penyelesaian buatan Malaysia, bukan sekadar mengenali alat AI.
Kementerian juga bersedia memperluas kerjasama dengan syarikat tempatan, syarikat pemula, universiti, penyedia latihan dan komuniti teknologi untuk mengukuhkan kepakaran, penyelidikan, pembangunan produk serta pemindahan ilmu. Bagi rakyat, inisiatif pembelajaran MyDIGITAL boleh menjadi pintu masuk kepada kemahiran baharu; bagi syarikat, hubungan dengan penyelidik dan tenaga mahir boleh membantu inovasi sampai ke pasaran.
Kesimpulannya, cita-cita membina AI tempatan hanya akan bermakna jika lima agensi bertindak sebagai satu rantaian yang jelas: kerajaan mengenal pasti keperluan, sektor awam menguji penyelesaian, syarikat mengembangkannya dan bakat tempatan membina keupayaan seterusnya. Pelan Tindakan AI menyediakan hala tuju, tetapi hasilnya perlu dinilai melalui sistem yang selamat, produk yang berguna dan tenaga mahir yang benar-benar mampu mencipta. Itulah ukuran lebih kukuh bagi sasaran Negara AI menjelang 2030.
