Penangguhan bukan pembatalan
Projek Jalan Luar Bandar (JALB) ialah usaha pembangunan untuk memperbaiki akses jalan di kawasan pedalaman, termasuk di Sabah dan Sarawak, serta meningkatkan keterhubungan antara komuniti. Kerajaan menegaskan projek yang sudah diluluskan tidak dibatalkan; yang ditangguhkan ialah pengeluaran Surat Setuju Terima (SST) baharu sehingga komitmen kewangan dan tunggakan sedia ada ditangani.
Penjelasan itu penting kerana pembekuan sementara SST projek JALB boleh disalah anggap sebagai penarikan balik semua projek. Pada 10 September, Kementerian Kewangan mengarahkan Kementerian Kemajuan Desa dan Wilayah supaya menangguhkan SST baharu sebagai langkah kawalan kewangan, bukannya membatalkan projek. Mustapha Sakmud mengulangi pendirian itu ketika menggulung perbahasan Rang Undang-Undang Perbekalan 2027 di Dewan Rakyat pada 2 November. Perbezaannya jelas: projek yang telah dianugerahkan kekal menjadi komitmen, manakala komitmen baharu perlu menunggu ruang pembiayaan yang sesuai.
Kawalan komitmen untuk elak tunggakan bertambah
Sebab penangguhan ini bukan sekadar soal memperlahankan kelulusan. Menurut Mustapha, komitmen kontrak dan perbelanjaan yang melebihi peruntukan tahunan telah menyumbang kepada tunggakan serta kelewatan bayaran kepada kontraktor. Meneruskan pengeluaran SST tanpa memastikan sumber mencukupi berisiko menambah kerja yang sudah dijanjikan tetapi belum dapat dibayar. Maka, memastikan kontraktor menerima bayaran bagi kerja yang telah dilaksanakan patut didahulukan daripada menambah komitmen yang belum disokong pembiayaan.
Langkah itu bukan tanpa kesan kepada orang ramai. Jika projek baharu tertangguh, peningkatan akses jalan dan hubungan antara kampung mungkin perlu menunggu lebih lama; pada masa sama, tunggakan yang tidak terkawal juga boleh mengganggu kelancaran projek sedia ada. Kerajaan menyatakan setiap komitmen baharu perlu disokong peruntukan mencukupi bagi mengelakkan tunggakan dan kelewatan bayaran kepada kontraktor. Cabarannya ialah memastikan disiplin kewangan tidak bertukar menjadi kelewatan berpanjangan dalam pembangunan luar bandar.
Peruntukan meningkat, tetapi pelaksanaan perlu dibuktikan
Angka peruntukan menunjukkan kerajaan tidak mengumumkan pemotongan menyeluruh. Peruntukan jalan luar bandar di peringkat nasional meningkat daripada RM2.11 bilion tahun ini kepada RM2.27 bilion pada 2027, manakala RM500 juta perbelanjaan tambahan diluluskan pada 2026 untuk membantu menangani tunggakan kontraktor JALB. Mustapha turut menyatakan peruntukan Persekutuan kepada Sabah meningkat daripada RM17.6 bilion kepada RM18.7 bilion, sementara Sarawak meningkat daripada RM15.1 bilion kepada RM16.2 bilion.
Sebanyak RM3.3 bilion turut disediakan bagi projek jalan raya di kedua-dua negeri, termasuk jaringan strategik. Namun, jumlah peruntukan tidak dengan sendirinya menjawab sama ada projek tertentu boleh bergerak mengikut jadual. Kerajaan meminta KKDW menyediakan unjuran keperluan pembiayaan sehingga 2027 berdasarkan kontrak yang telah dianugerahkan. Langkah susulan itu wajar dinilai melalui kejelasan perancangan dan pembayaran, bukan angka peruntukan semata-mata.
Kejelasan pelaksanaan menjadi ujian seterusnya
Setakat penjelasan yang diberikan, tempoh penangguhan SST baharu dan jadual projek yang mungkin terkesan tidak diperincikan. Kerajaan menyatakan penangguhan berjalan sehingga komitmen kewangan dan tunggakan sedia ada diselesaikan, tetapi tidak mengumumkan bila keadaan itu dijangka tercapai atau bagaimana setiap projek baharu akan disusun semula. Oleh itu, belum wajar menganggap semua projek akan diteruskan mengikut rancangan asal, sama seperti belum ada asas untuk menyebut semuanya dibatalkan.
Keutamaan yang munasabah ialah menyelesaikan bayaran tertunggak, menerbitkan unjuran pembiayaan berdasarkan kontrak sedia ada, kemudian menjelaskan kesan penangguhan terhadap projek yang belum menerima SST. Tanpa maklumat tentang tempoh dan status projek, penduduk serta kontraktor sukar mengetahui apa yang perlu dijangka. Kesimpulannya, penangguhan SST projek JALB ialah kawalan komitmen, bukan pembatalan; namun kerajaan perlu menyusulinya dengan maklumat pelaksanaan yang jelas supaya projek Sabah Sarawak tidak terhenti dalam ketidakpastian.
