Kuching sebagai kota warisan: lebih daripada sekadar tuan rumah
Deklarasi Kuching ialah komitmen antarabangsa yang lahir daripada ICOMOS perhimpunan agung di Kuching, yang menegaskan bahawa warisan budaya dan semula jadi perlu dilindungi melalui kerjasama global, kepimpinan komuniti dan konservasi tapak bersejarah yang terancang, sambil menghubungkan pelancongan warisan Asia dengan perlindungan monumen Sarawak untuk generasi akan datang. Dari sudut pandang pelancongan, hakikat bahawa Kuching menjadi bandar pertama di Asia Tenggara yang dipilih sebagai tuan rumah Perhimpunan Agung dan Simposium Saintifik ICOMOS bukan sekadar pencapaian protokol. Ia isyarat jelas bahawa warisan budaya Kuching bukan lagi latar belakang, tetapi pentas utama bagi hala tuju pelancongan rantau ini. Dengan 1,800 peserta dari 109 negara berhimpun di sini, kota ini sedang diuji: adakah ia sekadar destinasi mesyuarat, atau model bagaimana warisan boleh menggerakkan ekonomi dan identiti serantau?
Deklarasi Kuching: warisan sebagai hubungan hidup, bukan objek beku
Inti Deklarasi Kuching ialah penolakan terhadap pandangan sempit yang melihat warisan sebagai batu, bangunan dan label UNESCO semata-mata. Presiden ICOMOS Malaysia menegaskan warisan sebagai hubungan berterusan antara manusia, tempat, alam semula jadi dan generasi – dan ini selari dengan cara masyarakat Sarawak menghayati tapak bersejarah mereka. Deklarasi itu menyeru tindakan bersama untuk memperkukuh perlindungan warisan dunia daripada ancaman bencana, konflik dan perubahan iklim, dengan menekankan kepimpinan komuniti, perkongsian ilmu dan kesiapsiagaan. Dalam konteks perlindungan monumen Sarawak, ini bermakna Taman Negara Gunung Mulu dan Kompleks Gua Niah tidak boleh dilihat sebagai trofi pelancongan, tetapi ekosistem hidup yang memerlukan konservasi tapak bersejarah yang konsisten dan bertanggungjawab. Penerimaan lima teks doktrin pemuliharaan di samping deklarasi ini menunjukkan bahawa Kuching bukan sekadar lokasi, tetapi titik rujukan baharu dalam wacana global konservasi.
Warisan budaya Kuching sebagai magnet pelancongan warisan Asia
Pelancongan warisan Asia sedang bergerak ke arah destinasi yang menawarkan pengalaman tulen dan berakar pada sejarah setempat, dan warisan budaya Kuching berada tepat di tengah arus ini. Kota ini bukan sahaja dikelilingi khazanah semula jadi seperti Gunung Mulu dan Gua Niah, tetapi turut diiktiraf sebagai Bandar Kreatif Gastronomi UNESCO dan memiliki Kuching Delta Geopark – gabungan yang menjadikan warisan sebagai pengalaman menyeluruh, bukan sekadar lawatan foto. Program sampingan seperti eksposisi dan lawatan warisan melalui inisiatif Old Kuching Smart Heritage (OKSHE) memberi peluang kepada delegasi dan golongan muda mengenali warisan Kuching melalui perspektif masyarakat setempat, bukannya naratif brosur. Apabila warisan dipaparkan kepada dunia dengan cara sebegini, ia bukan sahaja mendorong pelancong datang, tetapi menarik pengembara yang sedar tentang konservasi tapak bersejarah dan mahu menyokong usaha perlindungan monumen Sarawak.
Platform global: Sarawak sebagai makmal ilmu konservasi dan pelancongan
Kekuatan sebenar ICOMOS perhimpunan agung di Kuching ialah ruang yang dibuka untuk pertukaran ilmu, bukan sekadar rangkaian sosial. Penganjuran ini memberi peluang kepada Sarawak berkongsi pengetahuan dan pengalaman pemeliharaan warisan budaya dengan dunia, sambil belajar daripada 109 negara yang hadir. Menurut Menteri Pelancongan negeri, Sarawak hadir bukan untuk belajar sahaja, tetapi juga untuk berkongsi perspektif berdasarkan kepelbagaian budaya dan pengalaman pemuliharaan di sini. Program seperti Sarawak Museum Talk yang menghimpunkan lebih 200 peserta dengan fokus kepada penyelidikan, pemuliharaan, penyertaan masyarakat dan kerjasama institusi menjadikan negeri ini makmal hidup konservasi. Pada masa sama, kehadiran delegasi antarabangsa memberi manfaat langsung kepada industri hospitaliti tempatan – hotel, pengangkutan, makanan dan peruncitan – sambil menguji sejauh mana pemain industri bersedia melayan pelancong yang menilai destinasi bukan sahaja pada harga, tetapi pada komitmen terhadap warisan.
Apa seterusnya: mengikat pelancongan dengan tanggungjawab jangka panjang
Jika Deklarasi Kuching berhenti sebagai dokumen, ia akan dilupakan sebaik delegasi pulang. Cabaran kini ialah menjadikannya panduan kerja untuk pelancongan warisan Asia dan perlindungan monumen Sarawak. Kerajaan negeri sudah menyatakan komitmen untuk terus memelihara taman negara dan khazanah semula jadi melalui agensi seperti Perbadanan Perhutanan Sarawak, termasuk inisiatif hutan ICOMOS di Rizab Hutan Sabal. Namun masa depan bergantung pada sejauh mana komuniti dan golongan muda dilibatkan secara nyata, bukan simbolik. Harapan agar sokongan kerajaan memperluas penglibatan belia dalam pemuliharaan warisan menunjukkan kesedaran bahawa generasi akan datang mesti menjadi penjaga, bukan sekadar penonton. Jika Kuching konsisten mengikat pelancongan dengan konservasi tapak bersejarah, kota ini berpotensi menjadi rujukan serantau: destinasi yang makmur kerana warisan dilindungi, bukan dihabiskan.
