Penutupan mengejut: keselamatan diutamakan, tetapi pembelajaran diuji
Penutupan sekolah sementara akibat kualiti udara buruk merujuk kepada tindakan rasmi pihak berkuasa pendidikan menutup sekolah rendah dan menengah dalam sesuatu kawasan apabila Indeks Pencemar Udara (IPU) mencapai tahap tidak selamat, sambil mengalihkan pengajaran kepada kaedah alternatif seperti Pengajaran dan Pembelajaran di Rumah (PdPR) untuk mengurangkan pendedahan murid kepada risiko kesihatan. Penutupan 142 sekolah di Serian dan Lundu berkuat kuasa serta-merta bukan sekadar berita jerebu bermusim, tetapi isyarat jelas bahawa sistem pendidikan masih bergelut mencari imbangan antara perlindungan kesihatan dan kesinambungan pembelajaran. Keputusan Jabatan Pendidikan Negeri (JPN) Sarawak menutup semua sekolah rendah dan menengah di bawah PPD Serian pada 24 September berikutan bacaan IPU yang tidak sihat menunjukkan keutamaan yang tepat pada keselamatan, namun dalam masa sama menimbulkan persoalan: sejauh mana sekolah dan keluarga bersedia setiap kali sekolah ditutup jerebu berulang?
IPU sangat tidak sihat: angka yang memaksa pintu sekolah ditutup
Penutupan besar-besaran ini digerakkan oleh satu faktor tunggal: indeks pencemar udara yang melonjak ke tahap sangat tidak sihat. Setakat 10 pagi, IPU di Serian mencecah 212 manakala Lundu mencatat 225 — bacaan yang tidak wajar dipandang ringan untuk kanak-kanak yang berjam-jam berada di dalam dan sekitar bangunan sekolah. Menurut kenyataan JPN Sarawak, penutupan ini selaras dengan Surat Siaran Kementerian Pendidikan Bilangan 8 Tahun 2016 mengenai garis panduan pengurusan pengajaran dan pembelajaran akibat bencana. Ungkapan rasmi bahawa pihak jabatan "amat mengambil berat berkenaan kesihatan, keselamatan, dan kesejahteraan seluruh warga sekolah" bukan frasa manis; ia perlu diterjemah kepada tindakan pantas setiap kali kualiti udara buruk menghampiri bacaan IPU melebihi 200, termasuk memberi kuasa kepada guru besar dan pengetua untuk mengaktifkan PdPR tanpa ragu.
PdPR sebagai pelan kecemasan: penyelamat atau sekadar tampalan?
Setiap kali penutupan sekolah sementara berlaku, jawapan rasmi hampir sama: PdPR akan dilaksanakan bagi memastikan pembelajaran murid tidak terjejas. Hakikatnya, pengalaman beberapa tahun kebelakangan ini menunjukkan PdPR lebih mirip pelan kecemasan sementara, bukan kaedah pengajaran yang benar-benar mantap dan saksama. Surat siaran KPM Bilangan 8 Tahun 2016 memberi rangka kerja asas pengajaran ketika bencana, tetapi pelaksanaan di lapangan bergantung kepada capaian internet, peranti, latihan guru dan sokongan ibu bapa — faktor yang jauh berbeza antara sekolah bandar dan luar bandar. Memberi kebenaran kepada pengetua dan guru besar untuk mempertimbang PdPR apabila IPU melebihi 200 adalah langkah yang wajar, namun tanpa pemantauan berkala terhadap keberkesanan PdPR, kita berisiko mengulangi kelemahan yang sama setiap musim jerebu.
Protokol KPM: cukup di atas kertas, lemah pada tahap pelaksanaan
Dari sudut dasar, Kementerian Pendidikan tidak kekurangan garis panduan. Selain Bilangan 8 Tahun 2016, sekolah diingatkan supaya mematuhi SOP dalam Surat Siaran Bilangan 1 Tahun 2019 dan panduan aktiviti luar semasa cuaca panas menerusi Surat Siaran Bilangan 3 Tahun 2023. JPN Sarawak turut menasihatkan semua institusi pendidikan memantau IPU melalui portal rasmi Jabatan Alam Sekitar dan mematuhi saranan Kementerian Kesihatan dari semasa ke semasa. Di atas kertas, rantaian tindakan nampak tersusun: IPU naik, sekolah ditutup, PdPR diaktifkan, IPU turun di bawah 200 dan sekolah boleh bersedia untuk dibuka semula. Namun, protokol tidak menjawab persoalan besar: bagaimana memastikan murid yang paling terjejas oleh jerebu — termasuk mereka yang kurang akses teknologi — tidak ketinggalan setiap kali sekolah ditutup jerebu berulang dalam kitaran yang semakin kerap?
Kesimpulan: jerebu berkala perlu jawapan pendidikan yang kekal
Penutupan 108 sekolah di Serian dan 34 di Lundu menegaskan satu perkara: bencana alam sekitar seperti jerebu bukan lagi isu terpencil, tetapi ancaman berkala kepada rutin pendidikan. Keputusan pantas JPN Sarawak menutup sekolah rendah dan menengah di kawasan terjejas patut dipuji dari sudut perlindungan kesihatan, namun ia juga mendedahkan kebergantungan sistem kepada tindak balas jangka pendek. Jika kita menerima hakikat bahawa kualiti udara buruk akan terus berlaku, maka jawapan pendidikan tidak boleh berhenti pada penutupan sekolah sementara dan PdPR ad hoc. Kita memerlukan pelan jangka panjang yang jelas: pengukuhan infrastruktur PdPR, latihan guru yang khusus untuk mode hibrid, serta komunikasi awal yang konsisten dengan ibu bapa setiap kali IPU mula naik. Tanpa itu, setiap bacaan IPU melebihi 200 akan membawa bukan sahaja risiko kepada paru-paru murid, tetapi juga kepada masa depan akademik mereka.
