Definisi Masalah: Data Tidak Sah, AI dan Integriti Statistik
Lambakan data tidak sah di media sosial serta kemunculan kecerdasan buatan (AI) dalam analisis data merujuk kepada situasi di mana angka, graf dan dakwaan statistik tersebar pantas tanpa validasi data publik yang betul, lalu mengaburkan perbezaan antara statistik rasmi dan angka rawak, sekali gus menggugat integritas data statistik dan keupayaan masyarakat membuat keputusan berasaskan bukti yang boleh dipercayai. Fenomena ini bukan sekadar isu teknikal; ia menguji ketahanan institusi, kedewasaan literasi statistik nasional dan sejauh mana orang ramai mampu membezakan data tepat daripada data mengelirukan.
Ketua Perangkawan, Siti Asiah Ahmad, menegaskan bahawa lambakan data tidak disahkan di media sosial dan perkembangan pesat AI kini menjadi antara cabaran terbesar yang dihadapi jabatan statistik dalam memastikan kredibiliti statistik rasmi terus terpelihara. Masalah utamanya bukan ketiadaan data, tetapi keterlaluan data yang tidak ditapis. Dalam suasana di mana "sesiapa sahaja boleh mengeluarkan angka dan masyarakat boleh mempercayainya tanpa mengetahui sumber serta kesahihannya", sistem statistik terpaksa berperang di dua medan serentak: membetulkan persepsi awam dan mengekalkan standard profesional.
Lambakan Angka di Media Sosial: Apabila Statistik Menjadi Senjata Retorik
Isu terbesar hari ini ialah data yang tidak disahkan, bukannya ketiadaan data. Di platform digital, angka sering dijadikan peluru untuk menyokong hujah, bukan kebenaran. Lambakan angka di media sosial membimbangkan kerana orang ramai semakin mudah mempercayai data tanpa menyemak sumber, kesahihan dan konteksnya. Lebih parah, ada pihak menggunakan angka tertentu dan mendakwa ia bersumberkan jabatan statistik sedangkan data itu bukan terbitan rasmi.
Akibatnya, integritas data statistik terhakis dalam senyap. Apabila masyarakat keliru antara angka sah dan angka palsu, kepercayaan terhadap statistik rasmi mula runtuh. Ini bukan sekadar isu reputasi jabatan; ia menjejaskan penggubalan dasar dan pengambilan keputusan berasaskan data di semua peringkat – daripada isi rumah yang merancang kewangan, hingga pembuat dasar yang menentukan hala tuju ekonomi dan sosial. Tanpa budaya validasi data publik yang kuat, ekosistem maklumat berubah menjadi ruang gema, bukan ruang ilmu.
AI dan Analisis Data: Pemecut Hebat atau Mesin Salah Tafsir?
AI dan analisis data sering dijual sebagai jawapan kepada segala masalah maklumat, tetapi realitinya jauh lebih rumit. Menurut Siti Asiah, teknologi AI berpotensi mengubah landskap pekerjaan termasuk dalam bidang statistik dan analitik data, dan pada masa sama mampu bantu jabatan statistik menghasilkan statistik dengan lebih pantas dan terperinci. Ini peluang besar: proses pengumpulan dan pemprosesan data boleh dipercepat, corak tersembunyi boleh dikenal pasti, dan laporan boleh diterbitkan lebih responsif.
Namun, AI ialah pisau bermata dua. Jika digunakan tanpa kepakaran statistik yang kukuh, ia membuka ruang kesilapan baharu. Siti Asiah mengingatkan bahawa penggunaan AI mesti disokong pengetahuan dan kepakaran statistik supaya setiap maklumat dapat dinilai dan disahkan sebelum digunakan. Jika tidak, kita hanya akan "mengikut apa yang AI keluarkan" tanpa keupayaan mengesah atau menyoalnya. Dalam kata lain, AI boleh mengangkat kualiti statistik – atau mempercepat penyebaran kesilapan berskala besar.
Tenaga Kerja dan Literasi Statistik Nasional: Benteng Sebenar Menentang Maklumat Palsu
Mengharapkan teknologi sahaja untuk menjaga integritas data statistik adalah ilusi. Benteng sebenar ialah manusia – pegawai statistik dan orang awam yang celik data. Perubahan teknologi memaksa jabatan statistik menilai semula struktur dan keperluan tenaga kerja, khususnya dalam pengumpulan data, analitik dan penghasilan statistik. Ini bermaksud kerja statistik tradisional tidak lagi memadai; kemahiran baharu dalam pengaturcaraan, analitik lanjutan dan komunikasi data perlu dibina.
Justeru, pembangunan kapasiti warga jabatan mesti dipertingkat secara berterusan bagi memastikan mereka bersedia menghadapi cabaran teknologi termasuk AI. Pada masa sama, usaha meningkatkan literasi statistik nasional tidak boleh dilewatkan. Siti Asiah menekankan bahawa statistik bukan sekadar angka; masyarakat perlu memahami sumber, konteks dan bagaimana angka dihasilkan. Tanpa kefahaman ini, penjelasan terbaik sekalipun akan tenggelam dalam tsunami maklumat palsu.
Memulihkan Kepercayaan dan Mengukuh Ekosistem Data Rasmi
Kepercayaan terhadap data rasmi tidak terhakis dalam sehari, dan ia juga tidak akan pulih dengan satu kenyataan media. Jabatan statistik perlu lebih proaktif, bukan defensif. Siti Asiah menyatakan jabatan akan terus memberi penjelasan dan literasi melalui pelbagai medium, termasuk media, bagi memastikan maklumat tepat tidak disalah tafsir. Ini langkah penting, tetapi perlu diganda dengan strategi komunikasi yang lebih mudah difahami, seiring peralihan daripada penerbitan konvensional kepada pendekatan digital.
Di peringkat struktur, asas perundangan yang lebih kukuh membolehkan jabatan memperluas perkongsian data merentas kementerian, agensi dan sektor swasta, serta memperkukuh pendekatan whole-of-government bagi menghasilkan statistik yang lebih pantas, bersepadu dan responsif. Inilah masa untuk menjadikan integritas data statistik sebagai agenda bersama, bukan urusan teknokrat semata-mata. Tanpa ekosistem data rasmi yang teguh, setiap perbincangan tentang dasar berasaskan bukti akan kekal sebagai slogan, bukannya amalan.
