Buli Sekolah: Dari Salah Laku Disiplin Kepada Krisis Kesihatan Awam
Buli sekolah ialah perbuatan berulang yang melibatkan kuasa tidak seimbang, di mana seorang pelajar menggunakan keganasan fizikal, kata-kata menghina, pengasingan sosial atau serangan siber untuk menyakiti, mengawal atau memalukan rakan sebaya, dan tingkah laku ini secara langsung menghakis rasa selamat, mengganggu tumpuan belajar serta mencetuskan tekanan emosi yang boleh menjejaskan kesihatan mental pelajar dalam jangka pendek dan panjang. Hari ini, kes buli sekolah bukan lagi isu nakal remaja, tetapi wajar dianggap krisis kesihatan awam. Sejumlah 5,681 kes buli sekolah dilaporkan antara Januari hingga Ogos tahun ini, meliputi buli fizikal, lisan, bukan lisan dan siber. Angka ini menggambarkan betapa luasnya masalah, dan Perdana Menteri sendiri mengingatkan bahawa jumlah sebenar mungkin lebih tinggi kerana ada kes yang disembunyikan demi menjaga imej sekolah. Bila institusi pendidikan gagal mengakui skala sebenar masalah, mangsa terus menderita dalam diam. Di sebalik setiap angka, ada seorang pelajar yang pulang dengan ketakutan, tekanan dan pengalaman yang sukar diceritakan. Menafikan realiti ini hanya menunda krisis yang menghantui kesihatan mental pelajar.
Kes Murid 10 Tahun: Contoh Nyata Mangsa Buli Trauma
Kes murid lelaki berusia 10 tahun di sebuah SJKC yang didakwa menjadi mangsa buli berulang kali ialah gambaran jelas bagaimana buli mencederakan tubuh dan jiwa sekaligus. Kejadian pertama dilaporkan berlaku pada 16 Mei 2025 apabila mangsa dibelasah rakan sekelas di dalam kelas berkunci, disaksikan lima murid lain. Laporan perubatan mengesahkan kecederaan tisu lembut akibat trauma hentaman. Ini bukan sekadar pergaduhan kecil, tetapi serangan sistematik ke atas seorang kanak-kanak. Lebih membimbangkan, keluarga mendakwa insiden sama berulang pada Julai dan Ogos, termasuk dipukul, ditarik kerusi hingga terjatuh, ditampar dan ditendang rakan sekelas. Selepas beberapa kejadian, mangsa dilaporkan takut ke sekolah dan enggan memasuki kawasan sekolah langsung. Ini tanda klasik mangsa buli trauma: penolakan terhadap sekolah, keresahan melampau dan hilang rasa selamat di ruang yang sepatutnya melindungi mereka. Tindakan disiplin yang dikenakan ke atas mangsa bersama pelaku hanya menambah rasa tidak adil, dan bila sekolah menyarankan pemindahan, mesej yang diterima anak ini mudah: "engkau masalahnya". Sikap sebegini mengabaikan kesihatan mental pelajar dan mengalihkan beban daripada pelaku kepada mangsa.
Dari Rumah ke Sekolah: Peranan Ibu Bapa dan Sistem Sokongan
Ramai ibu bapa masih melihat buli sebagai isu yang sekolah perlu selesaikan sendiri, sedangkan unit keluarga ialah benteng pertama pencegahan buli sekolah dan pemulihan mangsa. Perdana Menteri menegaskan tanggungjawab keluarga mesti menjadi asas, kerana ramai pelajar terbabit dalam kes buli meluahkan kekecewaan tidak dilayan baik di rumah. Anak yang tidak didengar di rumah mudah mencari kuasa dan perhatian melalui tindakan membuli, manakala mangsa yang dibuli pula mungkin diam kerana hubungan dengan ibu bapa renggang. Ibu bapa perlu peka terhadap tanda-tanda anak sebagai mangsa atau pelaku: perubahan emosi mendadak, takut ke sekolah, barang hilang, kecederaan tidak konsisten, atau kegembiraan melampau bila dapat menguasai rakan. Mereka diseru memantau kebajikan anak, membuka ruang komunikasi dan tidak menunggu sesuatu tragedi sebelum bertanya. Dalam kes buli fizikal atau ancaman digital, ibu bapa digalakkan menyimpan bukti sekiranya anak menjadi mangsa dan segera mendapatkan bantuan termasuk membuat laporan polis dan menghubungi pertubuhan yang memberi sokongan. Kes buli sekolah menjadi berbahaya apabila rumah pun sunyi, dan anak terperangkap antara dua dunia yang sama-sama tidak mendengar.
Intervensi Awal: Sekolah Sebagai Ruang Perlindungan, Bukan Trauma
Sekolah tidak boleh sekadar melabel buli sebagai salah laku berat di atas kertas; ia mesti membuktikan bahawa keselamatan dan kesihatan mental pelajar adalah keutamaan harian. Kementerian Pendidikan menetapkan garis panduan pengurusan salah laku buli dengan matlamat menjadikan institusi pendidikan tempat yang selamat serta menyediakan tatacara pengurusan kes buli. Ini positif, tetapi garis panduan tanpa budaya prihatin hanya tinggal fail di almari. Kerajaan telah menambah bilangan guru bimbingan dan kaunseling serta pembantu warden di asrama sebagai sebahagian usaha mengekang masalah buli. Selain itu, penambahbaikan sistem disiplin murid, advokasi, polisi perlindungan murid sekolah dan saringan minda sihat turut dijalankan susulan isu kesihatan mental. Pertubuhan masyarakat seperti MHO yang menerima aduan kes murid 10 tahun memainkan peranan penting sebagai saluran alternatif bila sekolah gagal bertindak. Di peringkat aduan, terdapat saluran khusus seperti Aduan Buli serta Sistem Pengurusan Aduan Awam (SISPAA) untuk melaporkan insiden. Cadangan pemasangan CCTV di bilik darjah dan koridor juga boleh membantu pemantauan dan siasatan kes buli. Namun semua langkah ini hanya berkesan jika warga sekolah – guru, pentadbir, dan pelajar – berani mengakui kes buli sekolah sebagai isu kesihatan mental pelajar, bukan aib reputasi yang perlu disapu ke bawah karpet.
Ke Hadapan: Normal Baharu Sekolah Yang Selamat Emosi
Jika kita terus melihat buli sebagai masalah individu nakal, kita akan gagal menghentikan gelombang mangsa buli trauma yang membawa luka emosi hingga dewasa. Kes murid 10 tahun yang takut memijak kawasan sekolah dan ribuan kes setiap tahun ialah amaran bahawa sistem kita – dari keluarga, sekolah hingga pembuat dasar – masih belum memadai. Setiap pelajar yang melangkah ke sekolah berhak rasa selamat, didengar dan dilindungi. Pencegahan buli sekolah mesti menjadi agenda bersama: ibu bapa mengajar adab dan empati, sekolah menguatkan sistem sokongan dan berani bertindak tegas, pihak berkuasa dan NGO terus memperkukuh saluran aduan dan perlindungan. Kita tidak boleh lagi mempersoalkan sama ada kesihatan mental pelajar penting; soalan sebenar ialah, berapa banyak lagi insiden yang perlu berlaku sebelum kita mengubah cara memandang buli? Masa depan pendidikan yang sihat bukan sekadar tentang keputusan peperiksaan, tetapi tentang keupayaan sekolah melahirkan generasi yang belajar tanpa takut, dan berkawan tanpa perlu menjatuhkan orang lain.
