Sambungan perjalanan, bukan sekadar bangunan
Terminal bas ECRL ialah kemudahan pertukaran yang menghubungkan penumpang kereta api dengan bas ke pusat bandar dan kawasan luar bandar, supaya perjalanan dapat diteruskan tanpa perlu mencari terminal berasingan. Dalam pembentangan Belanjawan 2027 pada Jumaat lalu, Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim mengumumkan rancangan membina terminal bas di stesen ECRL Kota Bharu. Kerajaan MADANI pula meluluskan lebih RM250 juta bagi pembangunan ECRL di Kelantan, termasuk RM30 juta khusus untuk terminal tersebut.
Nilai projek ini bukan pada bangunan semata-mata. Jika bas menunggu berhampiran platform dan menawarkan laluan yang berguna, penumpang boleh terus bergerak ke destinasi tanpa perlu meminta keluarga datang menjemput atau membayar perjalanan tambahan. Bagi warga emas, keluarga tanpa kenderaan dan penduduk daerah lain, kemudahan pertukaran yang mudah boleh menentukan sama ada ECRL menjadi pilihan praktikal atau sekadar perjalanan kereta api yang memerlukan sambungan rumit.
Mengurangkan tekanan pada terminal sedia ada
Keperluan terminal tambahan terlihat pada beban perjalanan semasa. Terminal bas utama di Lembah Sireh mengendalikan kira-kira 150 perjalanan sehari pada hari biasa Isnin hingga Khamis; jumlah itu meningkat kepada 180 hingga 200 perjalanan sehari ketika musim puncak. Terminal baharu berpotensi mengagihkan sebahagian aliran penumpang, khususnya apabila penumpang ECRL tiba serentak dengan kesibukan musim perayaan atau waktu puncak.
Namun, membuka terminal kedua tidak menjamin kesesakan berkurang dengan sendiri. Pengendali perlu menyediakan bas yang mencukupi dan laluan yang benar-benar menyambungkan stesen dengan destinasi bandar serta kampung. Jadual bas juga mesti diselaraskan dengan ketibaan dan pelepasan ECRL supaya penumpang tidak menunggu terlalu lama. Tanpa penyelarasan itu, terminal baharu berisiko menjadi ruang persinggahan tambahan, bukannya penyelesaian kepada kelemahan hubungan pengangkutan awam Kelantan.
Laluan luar bandar menentukan siapa yang mendapat manfaat
Ukuran kejayaan terminal ini sepatutnya jelas: adakah penumpang boleh sampai ke destinasi akhir dengan mudah, termasuk ke kawasan luar bandar? Sambungan yang hanya tertumpu pada bandar akan mengehadkan manfaat ECRL kepada mereka yang sudah mempunyai kenderaan atau mampu membayar pengangkutan lain. Perkhidmatan bas yang meliputi daerah dan kampung pula boleh menjadikan perjalanan kereta api lebih berguna kepada penduduk yang pulang ketika musim perayaan dan mereka yang tidak mempunyai kenderaan sendiri.
Kemudahan asas turut mempengaruhi pengalaman pengguna: ruang menunggu yang selesa, kaunter tiket, tempat naik dan turun yang ditetapkan serta laluan keluar masuk bas yang tersusun perlu dirancang sejak awal. Peruntukan RM270 juta untuk menambah baik perkhidmatan bas henti-henti di bandar utama, termasuk perkhidmatan yang menghubungkan 15 stesen Pantai Timur menjelang operasi ECRL, turut diumumkan ketika pembentangan Belanjawan 2027. Penyelarasan antara usaha ini dan terminal Kota Bharu penting supaya rangkaian bas benar-benar menyokong perjalanan rel.
Sambungan ke Rantau Panjang masih di peringkat persediaan
Sebahagian besar daripada peruntukan pembangunan ECRL Kelantan ditujukan kepada kerja awal cadangan sambungan jajaran dari Kota Bharu ke Rantau Panjang. Lebih RM200 juta diperuntukkan bagi persediaan seperti reka bentuk, pengukuran, penyiasatan tanah, Penilaian Kesan kepada Alam Sekeliling, penyediaan Skim Kereta Api dan kerja tapak. Penting untuk membezakan peruntukan ini daripada kos pembinaan landasan: ia membiayai kerja awal, bukan keseluruhan pembinaan sambungan.
Cadangan sambungan ECRL Kelantan itu boleh memperluas rangkaian rel ke kawasan berhampiran sempadan Malaysia-Thailand jika dilaksanakan, tetapi kemajuan seterusnya bergantung pada hasil kerja persediaan dan keputusan fasa berikutnya. Terminal bas pula boleh memberi manfaat lebih dekat kepada pengguna, tetapi hanya jika perkhidmatan, jadual dan laluan dirancang bersama. Kesimpulannya, terminal di stesen ECRL Kota Bharu patut dilihat sebagai penghubung penting, bukan pelengkap projek: mutu rangkaian bas akan menentukan sama ada pelaburan ini mengurangkan kesesakan dan membuka perjalanan ke seluruh Kelantan.
