Akta Antibuli: Undang-undang baharu, harapan besar, data masih kecil
Akta Antibuli 2026 ialah rangka undang-undang khusus untuk menangani kes buli sekolah melalui peraturan jelas, saluran aduan tersusun dan tribunal khas yang memberi tumpuan kepada perlindungan mangsa serta perubahan budaya sekolah, bukan sekadar hukuman terhadap pelaku.
Inti persoalannya sekarang: adakah akta ini berkesan? Jawapannya, buat masa ini, kita belum ada bukti kukuh untuk mengesahkannya. Menteri Pendidikan, Datuk Seri Fadhlina Sidek, mengingatkan bahawa keberkesanan Akta Antibuli 2026 dalam menangani kes buli sekolah memerlukan tempoh pelaksanaan dan data mencukupi sebelum penilaian menyeluruh boleh dibuat. Akta ini mula berkuat kuasa secara berperingkat pada 1 Mac, manakala Tribunal Antibuli ditubuhkan pada 16 Jun sebagai saluran penyelesaian dan remedi yang mudah, cepat serta mesra mangsa. Dalam erti kata lain, kita baru sahaja menghidupkan enjin; terlalu awal untuk mengukur kelajuan.
Mengapa Kementerian Pendidikan enggan buat rumusan cepat
Keengganan Kementerian Pendidikan untuk mengisytiharkan Akta Antibuli 2026 sebagai berjaya atau gagal bukan soal berlengah, tetapi soal integriti data. Penilaian menyeluruh terhadap keberkesanan undang-undang buli ini, khususnya kesannya terhadap trend atau pengurangan kes buli, memerlukan tempoh pelaksanaan lebih panjang kerana akta ini masih di peringkat awal. Perubahan angka kes dalam beberapa bulan pertama tidak boleh dikaitkan secara langsung dengan akta semata-mata, kerana banyak faktor lain turut bermain – termasuk kesedaran ibu bapa, budaya sekolah dan kesediaan murid membuat laporan.
Dari perspektif Kementerian Pendidikan, akta ini bukan menggantikan, tetapi melengkapi mekanisme pengurusan salah laku buli yang sedia ada di sekolah. Pihak sekolah masih bertanggungjawab mengurus aduan dan kejadian buli mengikut peraturan dan garis panduan yang berkuat kuasa. Ini bermakna, sebarang penilaian keberkesanan undang-undang buli perlu membezakan antara kes yang diselesaikan di peringkat sekolah dan kes yang sampai ke Tribunal Antibuli. Tanpa pemetaan data yang teliti, kita berisiko membuat kesimpulan yang mengelirukan – sama ada terlalu memuji atau terlalu menghukum akta ini.
Tribunal, PRS dan program sahsiah: Apa maknanya kepada murid
Walaupun data jangka pendek belum meyakinkan, kesan praktikal kepada murid sudah mula kelihatan. Penubuhan Tribunal Antibuli melengkapkan pelaksanaan akta dengan menyediakan saluran penyelesaian dan remedi yang mudah, cepat dan mesra mangsa. Dari sudut mangsa, ini mengurangkan kebergantungan kepada proses disiplin dalaman semata-mata dan memberi laluan formal jika aduan tidak diambil serius di peringkat sekolah. Bagi ibu bapa, kewujudan tribunal memberi isyarat bahawa kes buli sekolah bukan lagi isu kecil yang boleh disapu di bawah karpet.
Pada masa sama, pencegahan buli pelajar digerakkan melalui sokongan rakan sebaya. Program Pembimbing Rakan Sebaya (PRS): Kitakan Sahabat di bawah Kerangka Antibuli Sekolah untuk Pemerkasaan (SAFE) melatih murid dalam kemahiran asas menolong, komunikasi berkesan, empati, pengurusan emosi, etika dan intervensi awal. Latihan ini membolehkan PRS mengenal pasti rakan yang memerlukan sokongan, memberi bantuan awal dan menghubungkan mereka dengan Guru Bimbingan dan Kaunseling atau pihak sekolah untuk tindakan lanjut. Jika dilaksana dengan konsisten, kombinasi tribunal dan PRS berpotensi mengubah cara sekolah menangani kes buli – daripada reaktif kepada lebih menyokong mangsa.
Budaya sekolah positif: Undang-undang sahaja tidak cukup
Akta Antibuli 2026 ialah rangka, tetapi roh pencegahan buli pelajar datang daripada budaya sekolah. Kementerian Pendidikan menekankan bahawa pencegahan salah laku disiplin tidak boleh bergantung kepada tindakan selepas kejadian, sebaliknya perlu memberi perhatian kepada pembentukan budaya sekolah yang positif dan sokongan awal kepada murid. Di sinilah Program Pembentukan Karakter Generasi MADANI, Program Duta Sahsiah dan penglibatan pemimpin murid memainkan peranan membina disiplin diri, kepimpinan, tanggungjawab sosial, adab dan nilai murni.
Pendekatan ini wajar dipuji, tetapi ia juga menuntut komitmen harian: guru yang peka, pentadbir yang tegas terhadap buli, dan murid yang berani menegur rakan. Kementerian sudah menyatakan komitmen untuk terus melaksanakan langkah pencegahan, pengurusan kes dan intervensi bagi memastikan keselamatan serta kesejahteraan murid diberi keutamaan. Namun tanpa pemantauan telus dan laporan berkala tentang kes buli sekolah, masyarakat sukar menilai sama ada program sahsiah ini benar-benar mengurangkan insiden atau sekadar menambah nama program di atas kertas.
Kesimpulan: Sabar dengan data, tegas dengan pelaksanaan
Enam bulan pertama pelaksanaan Akta Antibuli 2026 terlalu singkat untuk mengisytiharkan kejayaan atau kegagalan. Kementerian Pendidikan betul apabila menegaskan keperluan tempoh pelaksanaan lebih panjang dan data mencukupi sebelum penilaian menyeluruh dibuat. Namun, menunggu data tidak boleh dijadikan alasan untuk bersikap lembut terhadap pelaksanaan di lapangan. Setiap kes buli yang tidak ditangani dengan tegas melemahkan kepercayaan terhadap akta ini.
Ke hadapan, keutamaan perlu jelas: perkemas pengumpulan data, perincikan laporan trend kes buli sekolah, dan dedahkan secara berkala kepada umum. Pada masa sama, pastikan tribunal berfungsi mesra mangsa, PRS benar-benar terlatih, dan program sahsiah tidak tinggal sebagai slogan. Keberkesanan undang-undang buli tidak diukur pada teks akta, tetapi pada sejauh mana murid rasa selamat untuk belajar dan bersuara. Untuk itu, kita perlu sabar menunggu data – tetapi jauh lebih tegas dalam memastikan setiap klausa akta diterjemah kepada tindakan.
