IPU Sebagai Lampu Isyarat Baharu Sekolah
Indeks Pencemaran Udara (IPU) ialah ukuran berangka tahap kualiti udara yang digunakan pihak berkuasa untuk menentukan sama ada persekitaran cukup selamat bagi aktiviti harian, dan sekolah kini menjadikannya lampu isyarat utama untuk menangguh aktiviti luar, melaksanakan penutupan sekolah jerebu serta mengaktifkan pembelajaran jarak jauh PdPR demi melindungi kesihatan pelajar haze. Dalam jerebu berulang, IPU bukan lagi sekadar angka di portal, tetapi penentu rutin murid, guru dan ibu bapa. Sekolah di Pulau Pinang contohnya bersedia beralih kepada PdPR apabila bacaan IPU mencecah 200, manakala banyak sekolah lain menggantung aktiviti luar sebaik sahaja bacaan melebihi 100. Ini perkembangan positif, tetapi juga membuka persoalan besar: adakah garis IPU ini cukup jelas dan konsisten untuk menjaga kesihatan tanpa mengorbankan pembelajaran?
Penang, Johor, Sarawak: Satu Indeks, Tiga Cara Bertindak
Walaupun semua negeri merujuk indeks pencemaran udara yang sama, cara mereka bertindak masih berbeza-beza. Di Pulau Pinang, aktiviti luar bilik darjah tidak dibenarkan apabila IPU melebihi 100, dan apabila mencapai 200, murid tidak perlu hadir ke sekolah serta PdPR akan dilaksanakan. Kenyataan itu sendiri mudah dipetik: “aktiviti luar bilik darjah tidak dibenarkan apabila bacaan IPU melebihi 100, manakala apabila mencapai 200, murid tidak perlu hadir ke sekolah dan PdPR akan dilaksanakan”. Di Johor, semua sekolah diminta memantau IPU setempat dan menangguh aktiviti luar – sukan, kokurikulum, keramaian – jika bacaan melebihi 100. Jika IPU melebihi 200, sekolah di kawasan terlibat hendaklah ditutup mengikut ketetapan semasa.
Di Sarawak pula, pendekatan lebih kolektif diambil. Semua institusi pendidikan bawah Pejabat Pendidikan Daerah Lubok Antu – 28 sekolah rendah dengan 2,242 murid dan dua sekolah menengah dengan 1,793 murid – ditutup sementara apabila kualiti udara diklasifikasikan tidak sihat. Keputusan ini disandarkan kepada bacaan IPU setakat jam 8 malam dengan penekanan pada kesihatan, keselamatan dan kesejahteraan murid. Dari luar, langkah-langkah ini kelihatan tegas; dari dalam, murid dan guru berdepan realiti pembelajaran yang sekejap membuka, sekejap menutup. Satu indeks, tiga strategi – dan itu belum termasuk negeri lain. Ketidaksamaan inilah yang wajar dikritik dan diperbetulkan.
IPU Masa Nyata dan PdPR: Antara Pelindung dan Beban
Satu kemajuan yang sukar dinafikan ialah amalan pemantauan IPU masa nyata. Sekolah di Johor diarahkan memantau bacaan IPU dari semasa ke semasa dan menyesuaikan aktiviti mengikut panduan pihak berkuasa. Di Sarawak, institusi pendidikan diingatkan untuk peka terhadap bacaan APIMS Jabatan Alam Sekitar sebelum membuat keputusan aktiviti luar. Pengarah pendidikan di Pulau Pinang pula menilai keadaan jerebu pada petang atau malam sebelumnya, supaya keputusan PdPR boleh dimaklumkan awal dan bukan pada saat akhir. Ini pendekatan yang lebih bertanggungjawab kepada guru, ibu bapa dan pengusaha kantin. Namun, pemantauan masa nyata juga bermakna komuniti sekolah hidup atas graf IPU yang naik turun setiap hari, menjadikan perancangan jangka panjang hampir mustahil.
PdPR pula menjadi pelan kontingensi pilihan, bukan lagi eksperimen darurat. Sekolah di Pulau Pinang bersedia melaksanakan Pengajaran dan Pembelajaran di Rumah sebaik IPU mencecah 200, dengan guru diminta menyusun jadual dan memaklumkan murid lebih awal. Di atas kertas, ini nampak seimbang: kesihatan pelajar haze terjaga, kesinambungan akademik terpelihara. Realitinya, PdPR menguji ketidaksamaan akses peranti, internet dan ruang belajar di rumah. Bila IPU menjadi suis untuk PdPR, ia bukan sahaja menutup pintu kelas, tetapi juga menyingkap jurang sosial yang sedia ada. Persoalannya, sejauh mana pihak pendidikan sedia mengakui dan menangani jurang itu, bukan sekadar mengumumkan “PdPR akan dilaksanakan”.
Kesihatan Murid vs Konsistensi Dasar: Keutamaan Siapa?
Jika ada satu garis merah yang jelas, ia ialah kesihatan. Pihak berkuasa pendidikan negeri menegaskan kesihatan, kebajikan dan keselamatan murid perlu diutamakan sepanjang tempoh jerebu. Di Johor, warga sekolah disaran guna pelitup muka bersesuaian, minum air mencukupi dan mengambil langkah penjagaan kesihatan; murid yang tidak sihat perlu dirujuk kepada ibu bapa atau penjaga untuk tindakan lanjut. Di Sarawak, sekolah pula diingatkan supaya mematuhi surat siaran KPM tentang langkah menjamin kesihatan dan keselamatan murid di kawasan berjerebu. Semua ini menunjukkan niat dasar: melindungi kesihatan pelajar haze terlebih dahulu, kemudian fikirkan hal lain. Namun niat baik boleh menjadi samar apabila setiap negeri menafsir garis IPU secara berbeza dan komuniti sekolah terperangkap di tengah-tengah.
Penutupan sekolah jerebu seperti di Lubok Antu memberi kesan kepada ribuan murid – 4,035 orang di 30 sekolah – sementara di tempat lain, murid mungkin masih hadir dengan pelitup muka walaupun IPU hampir sama. Ibu bapa pula ada pilihan untuk tidak menghantar anak jika bimbang kesihatan, asalkan memaklumkan kepada sekolah. Fleksibiliti ini baik, tetapi juga menambah ketidaksamaan: murid yang hadir dan murid yang tinggal di rumah tidak semestinya mendapat pengalaman pembelajaran yang seimbang. Tanpa rangka IPU nasional yang lebih jelas dan konsisten, kita sedang meminta sekolah memikul tanggungjawab besar dengan panduan yang berubah-ubah mengikut garis sempadan negeri.
Menuju Protokol IPU yang Lebih Adil dan Boleh Dijangka
Apa yang jelas kini ialah sekolah tidak lagi boleh bergantung kepada nasib atau “tunggu dan lihat” apabila jerebu melanda. Penggunaan indeks pencemaran udara sebagai penentu penutupan sekolah jerebu dan pengaktifan pembelajaran jarak jauh PdPR sudah menjadi norma di pelbagai negeri. Itu kemajuan yang patut dikekalkan. Tetapi kemajuan separuh masak – di mana ambang IPU dan langkah tindak balas berbeza antara negeri – akhirnya membebankan murid, guru dan ibu bapa. Kesihatan pelajar haze memang mesti diutamakan; di situ tiada kompromi. Yang perlu diubah ialah kebolehramalan: protokol yang mudah difahami, seragam dan diumumkan awal.
Ke hadapan, keutamaan sepatutnya jelas. Pertama, selaraskan ambang IPU kebangsaan untuk aktiviti luar, penutupan sekolah dan peralihan ke PdPR, supaya tiada murid rasa “kurang dilindungi” hanya kerana berada di negeri lain. Kedua, jadikan infrastruktur digital – peranti, data, latihan guru – sebahagian daripada strategi jerebu, bukan susulan ad hoc setiap kali IPU naik. Ketiga, perkuat komunikasi harian melalui saluran rasmi APIMS dan sekolah, supaya keputusan tidak lagi mengejutkan komuniti. Jika langkah-langkah ini diambil, IPU akan bertindak sebagai sistem amaran awal yang adil dan boleh dipercayai, bukannya angka yang menambah cemas setiap kali jerebu datang kembali.
