Belajar tentang alam mesti berakhir dengan tindakan
Pendidikan alam sekitar ialah proses membina pengetahuan dan kemahiran supaya seseorang dapat memahami hubungan antara manusia dengan alam, mengenal pasti cabaran setempat dan mengambil tindakan untuk melindunginya. Sarawak merancang modul pendidikan alam sekitar untuk sekolah dan komuniti bagi meningkatkan pengetahuan serta penglibatan generasi muda dalam pemeliharaan alam dan pembangunan mampan.
Rancangan ini diumumkan selepas Persidangan Pendidikan Alam Sekitar 2026 di Kuching, yang antara matlamatnya ialah membantu guru menerapkan kelestarian dalam pembelajaran. Timbalan Premier Sarawak, Datuk Amar Awang Tengah Ali Hasan, berkata modul itu perlu menggabungkan pengalaman antarabangsa dengan kepakaran dan pengetahuan alam sekitar tempatan. Pada hemat saya, gabungan itu penting: contoh global boleh membuka perspektif, tetapi pelajar lebih mudah memahami isu apabila dikaitkan dengan sungai, hutan dan pengurusan sisa yang mereka temui sendiri. Modul pembelajaran sekolah yang berkesan tidak patut berhenti pada nota atau kempen bermusim; ia perlu membimbing murid daripada memahami masalah kepada memilih tindakan yang sesuai. EEC 2026 menghimpunkan kira-kira 400 peserta, termasuk 35 penceramah dan delegasi antarabangsa.
Modul perlu dekat dengan kehidupan pelajar
Rancangan yang baik bergantung pada cara ia dilaksanakan. Timbalan Menteri Perancangan Bandar, Pentadbiran Tanah dan Alam Sekitar, Datuk Len Talif Salleh, menekankan pembelajaran berasaskan pengalaman, seperti meneroka sungai berhampiran, memerhatikan pengurusan sisa di sekolah dan memahami penggunaan air serta tenaga dalam kehidupan harian. Pendekatan ini menjadikan kesedaran pemuliharaan alam lebih daripada hafalan istilah: pelajar boleh melihat kesan pilihan harian dan berbincang tentang jalan penyelesaian.
Pembangunan modul memerlukan kerjasama Lembaga Sumber Asli dan Alam Sekitar Sarawak, Jabatan Pendidikan Negeri Sarawak, institusi akademik, agensi, rakan komuniti serta guru. Kandungan juga perlu disesuaikan untuk kawasan luar bandar dan pedalaman yang berdepan kekangan kemudahan, internet dan bahan pembelajaran. Teknologi digital dan kecerdasan buatan boleh meluaskan capaian, tetapi tidak sepatutnya menggantikan pengalaman di lapangan. Keutamaan ini wajar, kerana pembangunan mampan pelajar bukan sekadar mengetahui istilah kelestarian, tetapi memperoleh kemahiran dan keyakinan untuk bertindak dalam keadaan sebenar.
Gotong-royong menjadikan ilmu kelihatan
Aktiviti gotong-royong dan penanaman pokok melalui program CSR sekolah menunjukkan bagaimana pendidikan boleh diterjemahkan kepada pengalaman bersama. Sarawak Energy Berhad menyokong usaha menghijaukan kawasan sekolah, yang menurut Timbalan Menteri di Jabatan Premier Sarawak, Datuk Dr Abdul Rahman Junaidi, mampu memupuk kesedaran menjaga alam serta mengeratkan hubungan antara syarikat, sekolah dan masyarakat. Sasaran di sebuah sekolah ialah kira-kira 500 pokok dan pokok bunga; dengan tanaman terdahulu, jumlah keseluruhan berpotensi mencecah 1,000.
Pokok yang ditanam bukan hiasan semata-mata: kawasan lebih hijau boleh menjadi persekitaran pembelajaran yang lebih selesa, sementara penjagaannya memberi murid tanggungjawab berterusan. Sarawak turut melaporkan hampir 20 juta pokok telah ditanam di negeri itu, selari dengan usaha pembangunan mampan dalam Strategi Pembangunan Pasca COVID-19 2030. Namun, nilai program CSR sekolah tidak patut diukur melalui jumlah tanaman sahaja. Susulan seperti menyiram, memantau kelangsungan pokok dan mengaitkannya dengan pelajaran sains akan membantu memastikan gotong-royong membina tabiat, bukan sekadar menghasilkan gambar acara.
Sisa, geopark dan komitmen jangka panjang
Pendidikan alam sekitar juga perlu merangkumi lebih daripada penanaman pokok. Program Zero Waste mengajak masyarakat mengurangkan sisa dari punca, menggunakan semula barang, mengasingkan bahan buangan dan mengamalkan kitar semula. Roadshow Kinabalu UNESCO Global Geopark pula memperkenalkan nilai geologi, biodiversiti dan warisan budaya serta kaitannya dengan pembangunan daerah. Kedua-duanya menunjukkan pendekatan yang lebih lengkap: menjaga alam merangkumi cara kita mengurus sumber dan memahami landskap serta warisan di sekeliling.
Usaha ini menyambung komitmen kerajaan Sarawak terhadap kelestarian, termasuk PCDS 2030, Sarawak Sustainability Blueprint 2030 dan Dasar Alam Sekitar Sarawak. Program Kelab Pencinta Alam Sekitar yang diperkenalkan pada 1999 berkembang daripada 74 kepada 1,011 sekolah setakat September 2026, namun 455 sekolah lagi belum berdaftar. Angka itu mengingatkan bahawa dasar dan modul baharu perlu sampai kepada lebih ramai pelajar, bukan sekadar dilancarkan. Kesimpulannya, modul ini berpotensi mengubah kesedaran menjadi amalan jika kandungannya praktikal, sesuai dengan setempat dan disokong kegiatan berterusan di sekolah serta komuniti.
