Berkecuali demi keamanan, bukan menjauhkan rakan
Pendekatan ASEAN terhadap kuasa besar ialah usaha menjalin hubungan konstruktif dengan pelbagai rakan tanpa menyebelahi mana-mana pihak, demi menjaga keamanan dan kestabilan Asia Tenggara. Pada 29 Oktober di Cebu, Malaysia menegaskan prinsip itu dalam Mesyuarat Tidak Rasmi Menteri-Menteri Pertahanan ASEAN-Amerika Syarikat. Menteri Pertahanan, Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin, berkata hubungan ASEAN dengan kuasa besar bukan perlumbaan memilih kem, sebaliknya cara melindungi ruang aman yang diperlukan rantau ini untuk makmur. Pendirian ini wajar dilihat sebagai pilihan strategik, bukan sikap samar-samar. Dalam suasana persaingan kuasa, negara Asia Tenggara memerlukan ruang untuk bekerjasama tanpa membiarkan hubungan dengan satu pihak menutup pintu kepada pihak lain. Kekuatan pendekatan ASEAN terletak pada keupayaannya menetapkan keutamaan sendiri: kestabilan serantau, perpaduan dan hubungan yang boleh dikekalkan merentasi perbezaan.
Dialog sebagai asas hubungan kuasa besar
Prinsip berkecuali ini berpaut pada amalan yang dibina ASEAN selama beberapa dekad: dialog, sikap saling menghormati dan penyelesaian pertikaian secara aman. Acuan itu membolehkan negara dengan sistem politik, kepentingan dan pandangan berbeza hidup bersama secara harmoni dan makmur. Maka, pendekatan ASEAN bukan sekadar slogan diplomatik; ia ialah kaedah praktikal untuk mengurus perbezaan tanpa membiarkannya berubah menjadi perpecahan. Kedudukan Asia Tenggara di tengah rantau Indo-Pasifik menjadikan kestabilan ASEAN penting bukan sahaja kepada negara anggota, malah kepada Amerika Syarikat dan rakan antarabangsa lain. Sebab itu, hubungan kuasa besar perlu dibina dengan memahami keunikan ASEAN, termasuk keutamaan terhadap perpaduan dan keterangkuman. Rakan luar patut melihat ASEAN yang lebih yakin dan bersatu sebagai asas kerjasama yang lebih kukuh, bukannya ancaman kepada peranan mereka.
Kerjasama pertahanan tanpa menggadai kepusatan ASEAN
Berkecuali tidak bermaksud menolak kerjasama keselamatan. Malaysia mengalu-alukan penglibatan Amerika Syarikat di Asia Tenggara dan menghargai sumbangan Washington dalam kerjasama pertahanan serta keselamatan serantau. Mohamed Khaled turut menyatakan komitmen untuk memperkukuh hubungan pertahanan dengan AS, secara dua hala dan melalui mekanisme yang diterajui ASEAN. ADMM-Plus menyediakan ruang untuk latihan bersama, pembangunan keupayaan dan pertukaran profesional ketenteraan. Usaha ini boleh meningkatkan kebolehoperasian serta keyakinan antara angkatan tentera, tetapi kerjasama tidak patut dinilai melalui keupayaan operasi semata-mata. Pembinaan kepercayaan antara institusi pertahanan sama pentingnya. Kepusatan ASEAN mesti kekal sebagai landasan supaya kerjasama dengan Washington menyokong keutamaan rantau, bukan mengalihkannya.
Ujian seterusnya ialah konsistensi
Malaysia menantikan Rangka Kerja Kerjasama Pertahanan AS-ASEAN yang dijangka pada tahun hadapan. Rangka kerja itu menawarkan peluang untuk menterjemahkan sokongan terhadap dialog dan kerjasama kepada hubungan yang lebih teratur. Namun, ukuran kejayaannya bukan sekadar jumlah aktiviti bersama; yang lebih penting ialah sama ada usaha itu mengukuhkan kepercayaan, memelihara perpaduan ASEAN dan membantu menangani cabaran keselamatan bersama. Pendirian bahawa ASEAN tidak memilih pihak hanya bermakna jika diterapkan secara konsisten—termasuk ketika anggota dan rakan luar berbeza pandangan. Malaysia mengakui pendekatan terhadap isu tertentu mungkin tidak sentiasa sama, tetapi persahabatan lama dan sikap saling menghormati menyediakan asas untuk meneruskan kerjasama. Kesimpulannya, ASEAN patut kekal terbuka kepada kuasa besar sambil menentukan sendiri syarat dan tujuan penglibatannya. Berkecuali bukan berundur; ia cara menjaga keamanan sambil memperkukuh kerjasama pertahanan.
