Angka besar, tetapi ukuran kejayaan ialah pelaksanaan
Zon Ekonomi Khas Johor-Singapura (JS-SEZ) ialah kawasan kerjasama ekonomi rentas sempadan yang bertujuan menarik pelaburan dan menghubungkan perniagaan, tenaga kerja serta kemudahan di Johor dan Singapura. Antara Januari 2025 dengan Jun 2026, pelaburan JS-SEZ yang diluluskan mencecah RM88.83 bilion, dengan RM40.3 bilion atau kira-kira 45 peratus sudah dilaksanakan. Projek berkenaan dikaitkan dengan potensi 28,755 peluang pekerjaan, termasuk 12,796 pekerjaan daripada projek yang telah berjalan. Angka ini mengesahkan minat pelabur, namun kelulusan bukan penamat. Bahagian yang sudah dilaksanakan lebih bermakna kerana ia menunjukkan modal mula diterjemahkan kepada kegiatan ekonomi. Bagi penduduk, ukuran yang paling dekat ialah pekerjaan Johor yang benar-benar tersedia, mutu kerja dan sejauh mana peluang itu dapat dicapai oleh tenaga kerja tempatan.
Menteri Ekonomi Malaysia Akmal Nasrullah Mohd Nasir, Menteri Pembangunan Negara Singapura Chee Hong Tat dan Menteri Besar Johor Onn Hafiz Ghazi menyatakan kemajuan itu selepas mesyuarat pertama Jawatankuasa Menteri Kerjasama Johor-Singapura pada 2 November. Chee menyifatkan perkembangan tersebut sebagai tanda keyakinan berterusan masyarakat perniagaan terhadap potensi JS-SEZ. Namun, keyakinan perlu disokong dengan pelaksanaan yang konsisten. Jika jurang antara projek diluluskan dengan projek siap terlalu besar, angka pelaburan mudah menjadi tajuk berita tanpa manfaat setimpal kepada pekerja dan pembekal tempatan.
Insentif perlu mengiktiraf nilai kepada seluruh ekosistem
Bekas Timbalan Menteri Pelaburan, Perdagangan dan Industri, Ong Kian Ming, berpendapat JS-SEZ memerlukan pendekatan lebih khusus dalam pemberian insentif pelaburan supaya zon itu mampu bersaing di peringkat serantau. Cadangannya wajar diberi perhatian: masukkan kategori khas JS-SEZ dalam sistem penilaian Rangka Kerja Insentif Baharu MIDA, lalu nilai bukan sekadar nilai projek, tetapi juga sumbangannya kepada industri lain di zon tersebut. Sebagai contoh, projek pusat data yang turut menyediakan kemudahan rawatan air untuk kegunaan pusat data lain boleh menerima penilaian lebih tinggi. Prinsip ini lebih baik daripada insentif pukal yang mengutamakan jumlah modal semata-mata. Dasar yang menilai kesan limpahan boleh mendorong syarikat berkongsi kemudahan, mengukuhkan rangkaian pembekal dan mengurangkan kekangan sumber. Dengan itu, setiap pelaburan membantu menjadikan zon lebih berguna kepada pelabur seterusnya.
Pendekatan khusus juga memberi isyarat bahawa insentif bukan hadiah automatik. Projek patut dinilai berdasarkan sumbangan kepada pekerjaan, kemahiran dan keperluan operasi bersama. Ini penting apabila pelaburan pusat data meningkatkan permintaan terhadap tenaga dan air. Ong turut mencadangkan kerjasama projek tenaga boleh baharu dan rawatan air, termasuk usaha seperti Southern Johor Renewable Energy Corridor serta projek solar terapung di Empangan Linggiu. Jika kemudahan asas berkembang seiring pelaburan, JS-SEZ lebih meyakinkan sebagai destinasi jangka panjang. Jika tidak, insentif yang menarik mungkin membawa projek masuk, tetapi kekangan tenaga, air atau tenaga mahir boleh melemahkan daya tarikan zon selepas itu.
Taman perindustrian bersama memberi bentuk nyata kepada kerjasama
Ong turut mencadangkan Malaysia dan Singapura mengumumkan pembangunan taman perindustrian bersama dalam JS-SEZ. Idea ini patut bergerak daripada cadangan kepada rancangan yang mempunyai rakan pembangunan, lokasi dan pelaksanaan jelas. Taman perindustrian bersama boleh menunjukkan bahawa kedua-dua pihak bukan sekadar menawarkan insentif, tetapi turut menyelaras pembangunan ruang, kemudahan dan sokongan perniagaan. Ong menyebut kerjasama Khazanah Nasional dan Temasek dalam pembangunan Marina One dan DUO sebagai contoh model yang boleh dijadikan rujukan. Pengumuman projek konkrit juga lebih mudah difahami pelabur berbanding janji umum untuk memperbaik dasar. Ia boleh membantu syarikat menilai akses kepada kemudahan, rakan niaga dan rangkaian industri sebelum membuat keputusan.
Taman perindustrian itu juga perlu dirancang bersama keperluan pekerja. Ong mencadangkan institusi pengajian tinggi dari kedua-dua negara menyelaras pembangunan modal insan, dengan penglibatan Johor Skills Development Centre dan Skills and Workforce Development Agency Singapura. Cadangan ini menghubungkan matlamat pelaburan dengan persoalan praktikal: adakah pekerja mahir mencukupi untuk mengisi pekerjaan Johor yang diwujudkan? Kerjasama latihan yang disusun berdasarkan permintaan industri boleh mengecilkan jurang kemahiran dan membantu penduduk tempatan mendapat tempat dalam projek baharu. Pada masa sama, hubungan rentas sempadan perlu memudahkan pergerakan orang dan barangan; perkhidmatan teksi antara Johor dengan Singapura serta feri turut menjadi agenda penambahbaikan.
Momentum mesti disusuli tindakan yang boleh dinilai
Langkah seterusnya sudah mempunyai garis masa. Operasi Laluan Sistem Transit Rapid (RTS Link) dijangka bermula pada Februari 2027, manakala Malaysia dan Singapura bersetuju mengadakan forum pelaburan bersama menjelang suku pertama tahun itu. Ong pula berharap pengumuman Pelan Induk JS-SEZ ketika pertemuan pemimpin kedua-dua negara pada Disember 2026 disertai langkah pelaksanaan yang substantif. Ini peluang untuk menetapkan keutamaan, pihak bertanggungjawab dan ukuran kemajuan bagi insentif, taman perindustrian, tenaga, air serta pembangunan kemahiran. Tanpa perkara tersebut, pengumuman berisiko mengulangi sasaran besar tanpa kepastian tentang cara ia dicapai.
Kemajuan pelaburan membuktikan bahawa JS-SEZ sudah mendapat perhatian; cadangan dasar pula menentukan sama ada perhatian itu bertukar menjadi kelebihan yang berkekalan. Insentif pelaburan yang menilai manfaat kepada ekosistem, taman perindustrian bersama yang dirancang dengan jelas dan latihan yang dekat dengan keperluan majikan saling melengkapi. Kejayaan tidak sepatutnya diukur melalui jumlah kelulusan sahaja, tetapi juga pelaksanaan projek dan peluang pekerjaan yang dapat diisi. Kesimpulannya, JS-SEZ mempunyai asas yang kuat, namun untuk benar-benar menjadi zon pilihan serantau, kedua-dua negara perlu menyusuli momentum angka dengan dasar khusus dan tindakan yang boleh dilihat.
