Kes Buli Sekolah: Masalah Budaya, Bukan Sekadar Insiden Terasing
Kes buli sekolah ialah tingkah laku menyakiti rakan sebaya secara fizikal, emosi atau sosial yang berulang, melibatkan ketidakseimbangan kuasa antara pembuli dan mangsa, dan sering berlaku di ruang yang sepatutnya selamat seperti kelas, asrama dan kawasan sekolah, hingga menggugat kesejahteraan serta rasa selamat murid yang terlibat. Sejak kebelakangan ini, kita semakin kerap mendengar tentang kes buli yang melibatkan pelajar sekolah. Soalnya, sampai bila ibu bapa mahu menganggap setiap kejadian sebagai “terpencil” tanpa melihat bahawa ia mencerminkan masalah budaya di sekolah dan asrama. Apabila pelajar senior mengadakan “rollcall” dan mengenakan hukuman terhadap pelajar junior di kawasan terbuka asrama, itu bukan gurauan kasar; ia tanda kuasa disalah guna sementara orang dewasa di sekeliling seolah-olah tidak wujud.
Pengalaman Rita dan Kebimbangan Nora: Isyarat Bahaya Dalam Sistem
Perkongsian pelakon Rita Rudaini tentang pengalaman anaknya di Tingkatan Satu yang berdepan tindakan pelajar senior Tingkatan Lima di asrama membuka mata tentang betapa normalnya budaya takut di sekolah berasrama. Anak Rita mendengar bunyi pukulan ketika pelajar junior dihukum, malah ada pelajar didakwa tidak boleh berdiri untuk solat serta ditendang di belakang. Lebih mengejutkan, pengawal lalu tetapi “buat tak tahu” dan tiada siapa tampil membantu. Dalam satu kes, ibu kepada pelajar terbabit membuat laporan polis, namun pihak sekolah didakwa meminta laporan itu ditarik balik. Penyanyi Datuk Nora Ariffin pula mempersoalkan sejauh mana keselamatan anak-anak terjamin di sekolah susulan peningkatan kes buli pelajar sejak kebelakangan ini. Kata-kata beliau tajam: “Jangan tunggu sehingga anak kita sendiri menjadi mangsa, baru nak ambil cakna”.
Kenapa Tindakan Reaktif Tidak Lagi Mencukupi
Ramai ibu bapa hanya tersentak apabila kes buli sekolah menjadi tajuk utama media, seolah-olah ancaman itu bermula dan berakhir pada berita hari tersebut. Pandangan seperti menyalahkan filem atau drama sebagai punca budaya buli dikritik oleh Rita Rudaini yang menegaskan bahawa buli juga berlaku dalam dunia sebenar melibatkan individu yang sepatutnya melindungi kanak-kanak. Fokus kepada naratif media sambil mengabaikan tanda di lapangan membuat kita leka. Isu ini bukan tentang satu jenis sekolah; kes buli boleh berlaku di mana-mana, sama ada sekolah kerajaan, agama atau swasta. Apabila sistem sekolah hanya bergerak selepas tragedi, tanpa pencegahan dan pemantauan yang kukuh, anak-anak menjadi bahan eksperimen kepada budaya ganas. Menunggu arahan “dari atas” sebelum berbuat apa-apa ialah sikap yang membiarkan pembuli membina jaringan pengaruh dan menormalisasi ketakutan.
Memperkukuh Sistem Pemantauan: Tanggungjawab Bersama, Bukan Beban Sekolah Semata-mata
Datuk Nora menekankan keperluan sistem pencegahan, pemantauan, pelaporan dan tindakan yang berkesan apabila kes buli berlaku. Aspek keselamatan pelajar tidak boleh bergantung kepada tindakan selepas kejadian, tetapi perlu disokong oleh sistem pencegahan dan pemantauan yang kukuh. Di sinilah ibu bapa dan komuniti sering mengelak tanggungjawab. Keselamatan anak-anak ialah tanggungjawab bersama ibu bapa, pihak sekolah dan pihak berkuasa. Ibu bapa perlu hadir dalam mesyuarat, bertanya dengan tegas tentang mekanisme pelaporan, dan menolak sebarang percubaan “menyapu bawah karpet” apabila aduan dibuat, seperti yang diingatkan oleh Rita bahawa aduan buli tidak boleh dipandang ringan. Komuniti pula harus menormalisasi sikap melapor, bukan menyuruh mangsa diam demi menjaga ‘nama baik’ institusi. Sekolah yang enggan telus terhadap isu buli patut dipersoal, bukan dilindungi.
Peranan Ibu Bapa: Membangun Anak yang Berani Bersuara dan Emosi Tahan Uji
Jika sistem rasmi lambat berubah, ibu bapa mesti mempercepat perlindungan di rumah. Nora mengingatkan bahawa anak-anak perlu tahu mereka boleh bercakap dan melaporkan apa yang berlaku tanpa rasa takut atau terancam. Ini hanya berlaku jika ibu bapa mewujudkan komunikasi terbuka tentang pengalaman sekolah, bukan sekadar bertanya, “Macam biasa?” sambil mengharap jawapan “ok”. Anak yang takut dibenci senior dan warden seperti dialami anak Rita menunjukkan betapa kuatnya budaya diam apabila orang dewasa tidak hadir sebagai pelindung. Ibu bapa perlu membina ketahanan emosi anak dengan mengajar mereka mengenal sempadan hormat, membezakan disiplin dengan penderaan, dan menguatkan keyakinan bahawa suara mereka akan dipercayai. Tanpa panduan ibu bapa buli yang jelas di rumah, pencegahan buli sekolah akan sentiasa pincang kerana mangsa pertama yang perlu berani bersuara sudah pun dilatih untuk berdiam diri.
