Apa Makna Disiplin Tanpa Rotan Dalam Legasi Tun Dr Siti Hasmah
Disiplin tanpa rotan ialah pendekatan mendidik anak yang mengekalkan ketegasan dan batas yang jelas, tetapi menolak hukuman fizikal, sebaliknya bergantung kepada komunikasi dengan anak, penerangan tentang akibat perbuatan, serta penarikan keistimewaan secara sementara untuk membentuk tanggungjawab dan akhlak mereka. Pendekatan ini bukan lembik, tetapi menggabungkan kasih sayang, konsistensi dan teladan ibu bapa sebagai asas disiplin. Dalam konteks kehidupan Allahyarhamah Tun Dr Siti Hasmah, konsep disiplin tanpa rotan inilah yang menjadi prinsip ketika membesarkan tujuh orang anaknya dalam suasana keluarga besar dan kerjaya yang padat.
Pemergian beliau pada 28 September 2026 membawa pergi seorang doktor, isteri, ibu, nenek dan tokoh kebajikan masyarakat yang meninggalkan jejak besar dalam isu kesihatan ibu serta kanak-kanak. Namun bagi ramai ibu bapa, sisi yang paling menyentuh ialah cara beliau membesarkan tujuh orang anak, empat kandung dan tiga angkat, dalam suasana disiplin tanpa rotan tetapi penuh kasih dan tertib. Hakikatnya, jika seorang ibu yang sarat tuntutan tugas dan perhatian masyarakat boleh berpegang kepada kaedah lembut tetapi tegas, alasan “tiada masa” atau “anak degil” untuk bergantung pada rotan mulai hilang kekuatannya.
Metode Didikan Anak: Tegas, Konsisten, Tanpa Kekerasan
Allahyarhamah Tun Dr Siti Hasmah jelas menyatakan bahawa beliau percaya kepada disiplin dan ketegasan, tetapi sebagai ibu beliau tidak bergantung kepada hukuman fizikal. Tegas di sini bukan bertukar menjadi garang atau menakutkan, sebaliknya tegas pada prinsip dan konsisten pada keputusan. Beliau percaya ibu bapa boleh menarik sementara keistimewaan yang dinikmati anak apabila mereka melakukan kesalahan, asalkan anak faham sebab di sebalik tindakan itu.
Metode didikan anak yang ditunjuk oleh beliau berasaskan dialog. Sebelum menghukum, ibu bapa perlu bercakap dengan anak dan bertanya mengapa sesuatu perbuatan dilakukan. Anak diberi ruang menerang, ibu bapa pula menerang semula kenapa perbuatan itu salah. Anak juga perlu faham mengapa hukuman atau akibat dikenakan. Beliau turut menegaskan ibu dan ayah tidak boleh mudah mengubah keputusan hanya kerana anak menangis, kerana konsistensi ialah asas disiplin yang berkesan. Pendek kata, rotan diganti dengan penjelasan, manakala ketakutan diganti dengan kefahaman.
Komunikasi Dengan Anak: Sentiasa Ada Pintu Untuk Mereka Pulang
Satu prinsip utama dalam cara beliau melihat keibubapaan ialah komunikasi yang berterusan. Allahyarhamah menekankan bahawa ibu bapa perlu cukup dekat dengan anak sehingga anak yakin mereka sentiasa ada tempat untuk kembali apabila berdepan masalah. Ini bukan hanya soal bertanya “bagaimana hari ini” di meja makan, tetapi mewujudkan suasana di mana anak berani mengaku salah, mengadu sedih dan berkongsi cita-cita tanpa takut dihakimi. Menurut beliau, komunikasi antara ibu bapa dan anak perlu sentiasa ada, dan hubungan itu patut diteruskan walaupun anak sudah dewasa, berkahwin dan mempunyai keluarga sendiri.
Beliau juga melihat setiap anak sebagai individu berbeza: Marina digambarkan berdikari dan tegas dengan pendirian, Mirzan cenderung kepada bidang kewangan, Mokhzani pula berbakat dalam pengurusan, manakala Mukhriz lembut tetapi tetap tegas, mirip dirinya. Dengan mengenali keunikan watak setiap anak, komunikasi boleh disesuaikan, bukannya memaksa semua anak mengikut satu acuan. Pendekatan ini menolak budaya “diam itu patuh”; anak dilatih berfikir dan bersuara dengan sopan. Disiplin tanpa rotan menjadi lebih berkesan apabila suara anak didengar, dan suara ibu bapa pula dihormati, bukan ditakuti.
Nilai Keluarga: Tidak Hidup Dalam Sangkar Emas
Walaupun suaminya memegang jawatan tertinggi dalam kerajaan, Allahyarhamah menolak idea membesarkan anak dalam “sangkar emas”. Pangkat dan kedudukan keluarga bukan tiket untuk mendapat segala-galanya dengan mudah. Antara nilai keluarga yang ditekankan ialah usaha sendiri, menghormati orang lain, berterima kasih, bekerja keras, amanah dan bijak mengurus wang. Beliau juga mahu anak-anak membudayakan amalan kebajikan supaya mereka belajar bersyukur dan sedar tentang kehidupan orang lain.
Nilai keluarga ini tidak diajar melalui nasihat kosong, tetapi melalui teladan dan interaksi bermakna. Apabila anak mencapai kejayaan pelajaran, beliau dan Tun Dr Mahathir bersepakat hadir sendiri ke majlis konvokesyen anak-anak, sebagai tanda sokongan dan pengiktirafan usaha mereka. Mereka juga cuba membawa anak-anak bersama apabila keluar, menjadikan pengalaman itu sebagai satu bentuk pembelajaran sosial dan peluang mengeratkan hubungan keluarga. Di sinilah disiplin tanpa rotan berpaut pada akar kukuh: anak yang biasa melihat ibu bapa menghormati orang lain, menghargai ilmu dan gigih bekerja lebih mudah menerima batas dan nasihat.
Kelembutan, Agama dan Masa: Resipi Melahirkan Generasi Berakhlak
Pendekatan Allahyarhamah membuktikan bahawa kelembutan tidak merosakkan disiplin, malah menguatkan akhlak. Beliau menegaskan tegas tidak bermaksud kasar, dan disiplin tidak semestinya bermaksud memukul. Anak diajar bahawa setiap perbuatan ada akibat, tetapi ibu bapa tetap menjadi pelindung dan rujukan utama mereka. Beliau juga menggalakkan ibu bapa supaya tidak mengabaikan pendidikan agama dan nilai moral; anak perlu belajar menghormati orang lain, berlaku jujur, rajin dan mampu hidup bersama masyarakat daripada latar belakang berbeza.
Sebagai doktor dan ibu bekerjaya, beliau sendiri pernah dibantu ibu bapa, keluarga mentua, adik-beradik dan penjaga ketika anak-anak masih kecil, namun tanggungjawab ibu bapa tidak diserahkan bulat-bulat kepada orang lain. Apabila suaminya pulang lewat dari tugas sebagai doktor am, antara perkara pertama yang dilakukan ialah meluangkan masa bersama anak-anak, mendukung mereka dan menghantar mereka tidur. Sikap ini membawa mesej jelas: kerja penting, tetapi anak lebih utama. Legasi Allahyarhamah kepada ibu bapa hari ini padat dalam satu kesimpulan yang wajar dipetik: disiplin tanpa rotan, komunikasi dengan anak yang jujur, nilai keluarga yang kukuh dan kehadiran ibu bapa yang konsisten ialah pelaburan untuk melahirkan generasi berakhlak mulia.
