Buli siber bukan sekadar gurauan: isyarat amaran yang kita abaikan
Buli siber ialah tingkah laku menyakiti atau mengganggu seseorang melalui mesej, gambar, video atau komen di ruang digital seperti media sosial, aplikasi pesanan dan permainan dalam talian, yang berulang atau memberi kesan emosi, sosial serta akademik kepada mangsa, termasuk kanak-kanak dan remaja. Apabila pentaksiran PISA 2025 menunjukkan dua isyarat serentak – kadar buli siber pelajar yang lebih tinggi daripada purata OECD dan kemerosotan sokongan ibu bapa terhadap pembelajaran – itu bukan statistik kosong, tetapi loceng kecemasan. Kita suka menyalahkan telefon, gajet dan media sosial, sedangkan masalah sebenar ialah budaya “lepas tangan” terhadap perlindungan dalam talian anak. Jika rumah menganggap keselamatan digital pelajar hanya tanggungjawab sekolah, dan sekolah pula menganggap ia urusan ibu bapa, anak terperangkap di tengah-tengah ruang digital yang tidak pernah tidur.
Mengapa angka PISA dan konvensyen ‘Internet Selamat’ patut buat kita resah
Menteri Pendidikan menegaskan bahawa buli siber dalam kalangan murid berada pada kadar lebih tinggi berbanding purata OECD dan berkait dengan pencapaian pembelajaran yang lebih rendah. Ini bermakna setiap mesej hinaan, akaun palsu atau penyebaran aib dalam talian boleh diterjemah sebagai markah yang merosot, motivasi yang jatuh dan keyakinan yang runtuh. Lebih membimbangkan, cabaran buli siber berbeza daripada buli tradisional kerana ia tidak berhenti apabila murid meninggalkan kawasan sekolah; ia mengejar mereka ke rumah dan ruang digital. Pada masa sama, satu konvensyen bertema “Internet Selamat, Tanggungjawab Semua” menghimpunkan kira-kira 500 peserta – pengetua, guru besar, PIBG dan wakil komuniti – yang membincangkan ancaman buli siber terhadap kanak-kanak dan remaja.
Apabila dua mesej besar ini muncul serentak – dapatan PISA dan forum “Hentikan Buli Siber” – hujah bahawa “kita belum bersedia” tidak lagi boleh diterima. Buli di sekolah mungkin berhenti apabila anak pulang, tetapi buli siber boleh mengikut anak sampai ke rumah dan memberi kesan sebenar terhadap emosi, pembelajaran dan kesejahteraan mereka.
Sinergi rumah–sekolah–komuniti: bukan slogan, tetapi garis pertahanan
PISA 2025 menunjukkan sokongan ibu bapa terhadap pembelajaran anak-anak merosot, dan ini menuntut pengukuhan sinergi antara keluarga, sekolah dan komuniti. Kenyataan ini jelas: guru tidak boleh dibiarkan berjuang sendirian. Menteri Pendidikan menekankan bahawa kehidupan seorang anak tidak boleh bergantung kepada sekolah sahaja; keluarga mesti hadir sebagai pelindung, pendengar dan penenang. Di lapangan, suara pengerusi satu badan pelibatan ibu bapa dan komuniti mengingatkan bahawa usaha menangani buli siber tidak boleh diletakkan di bahu sekolah atau ibu bapa semata-mata. Organisasi seperti PIBG dan PIBKS boleh menjadi jambatan yang menghubungkan ibu bapa, sekolah dan komuniti.
Inilah makna sebenar kolaborasi sekolah ibu bapa: bukan sekadar hadir mesyuarat dan menandatangani borang, tetapi membina saluran aduan yang jelas, menyelaras sesi pendidikan keselamatan digital pelajar, dan memastikan setiap anak tahu bahawa ada orang dewasa yang akan mendengar, percaya dan bertindak apabila sesuatu berlaku kepada mereka. Tanpa rangkaian sokongan bersama, segala slogan perlindungan dalam talian tinggal retorik.
Peranan ibu bapa: peka skrin anak, bukan sekadar periksa keputusan
Hakikat pahitnya, ramai ibu bapa hanya fokus kepada keputusan peperiksaan, tetapi kurang peka kepada apa yang berlaku di skrin telefon anak. Sedangkan PISA menegaskan sokongan ibu bapa tidak bermakna menjadi “guru kedua”, sebaliknya bermula dengan mengambil berat, mendengar dan bertanya tentang pengalaman pembelajaran anak. Dalam konteks buli siber anak, itu bermakna bertanya bukan sahaja “dapat berapa markah?”, tetapi juga “apa yang berlaku dalam group WhatsApp kelas?” atau “siapa kawan-kawan kamu di platform permainan?”. Seorang pemimpin komuniti mengingatkan ibu bapa supaya lebih peka terhadap aktiviti digital anak-anak dan mewujudkan suasana di rumah yang membuat mereka rasa selamat untuk berkongsi masalah.
- Tetapkan peraturan skrin yang jelas (masa, lokasi, platform) dan terangkan sebabnya.
- Biasakan anak bercerita tentang apa yang mereka lihat dan alami di alam digital.
- Pantau senarai rakan, group dan akaun yang diikuti – dengan persetujuan dan dialog, bukan pencerobohan.
- Apabila anak datang mengadu, jangan terus marah atau menyalahkan mereka; dengar dahulu, lindungi anak, simpan bukti dan laporkan melalui saluran yang betul.
- Amati tanda tekanan: anak tiba-tiba murung, takut membuka telefon, prestasi akademik merosot atau enggan ke sekolah.
Komunikasi terbuka antara ibu bapa dan anak penting bagi membolehkan sebarang tanda awal tekanan atau gangguan dikenal pasti sebelum keadaan menjadi lebih serius. Tanpa kepercayaan dua hala, anak akan mencari “penyelesaian” sendiri – menutup akaun, memendam rasa, atau lebih teruk, hilang minat belajar dan bergaul.
Dari slogan ke tindakan: bina ekosistem perlindungan dalam talian bersama
Aspek keselamatan, perlindungan kanak-kanak dan kesihatan mental perlu menjadi komitmen bersama kerana kesejahteraan murid ialah asas kepada keupayaan mereka untuk belajar dan berkembang. Maknanya, setiap pihak mesti bergerak: sekolah memperkukuh dasar anti-buli siber, kaunselor menyediakan ruang selamat untuk aduan, PIBG dan PIBKS menjadi penghubung aduan ke pihak berkuasa, dan masyarakat menolak budaya menyebarkan gambar atau video yang mengaibkan. Pesan yang tepat sudah dinyatakan: jangan jadi pembuli, jangan jadi penyebar dan jangan berdiam diri apabila melihat buli siber.
Kesimpulannya, buli siber anak bukan masalah “budak-budak bergaduh di internet”, tetapi krisis senyap yang menggugat masa depan pelajar. Jika kita mahu keselamatan digital pelajar terjamin, kolaborasi sekolah ibu bapa dan komuniti bukan pilihan tambahan, tetapi garis pertahanan utama. Internet mungkin tidak pernah tidur, tetapi orang dewasa yang peduli boleh memastikan anak tidak dibiarkan berjaga sendirian.
