Audit keselamatan sekolah: langkah kecemasan atau titik perubahan?
Audit keselamatan sekolah ialah proses pemeriksaan terancang terhadap protokol keselamatan, pematuhan tatacara sekolah dan pengurusan risiko bagi memastikan persekitaran pembelajaran yang melindungi murid daripada bahaya fizikal, emosi dan sosial, termasuk insiden disiplin serius, kecederaan, serta kematian pelajar sekolah yang boleh dielakkan. Kementerian Pendidikan telah mengarahkan Jemaah Nazir menjalankan audit keselamatan sekolah dan pematuhan tatacara di SMK Za’ba, Kuala Pilah susulan kematian seorang murid Tingkatan Dua di sekolah itu. Langkah pantas ini wajar dipuji, tetapi ia juga menimbulkan soalan besar: mengapa sistem hanya bergerak agresif selepas tragedi? Reaksi kecemasan setiap kali berlaku kematian pelajar sekolah menunjukkan budaya pengurusan risiko yang masih berorientasikan krisis, bukan pencegahan. Jika audit keselamatan sekolah sekadar dilakukan apabila ada kematian, kita sebenarnya mengaku bahawa risiko harian murid belum diambil serius. Inilah kelemahan struktur yang perlu diakui sebelum kita bercakap tentang reformasi sebenar.
Peranan Jemaah Nazir: audit yang mesti lebih daripada cari kesalahan
Menteri Pendidikan, Fadhlina Sidek menegaskan bahawa Jemaah Nazir akan meneliti aspek keselamatan dan pematuhan tatacara sekolah secara menyeluruh, dengan fokus mengenal pasti sebarang ketidakpatuhan di SMK Za’ba. Beliau turut menyatakan, “Tiada pihak akan dilindungi sekiranya didapati berlaku salah laku atau pelanggaran undang-undang.” Dari sudut akauntabiliti, kenyataan ini jelas dan tegas. Namun audit keselamatan sekolah tidak boleh hanya berfungsi sebagai senarai semak untuk mencari individu yang patut dipersalahkan. Jemaah Nazir audit perlu menilai protokol keselamatan sekolah secara menyeluruh: bagaimana aliran pelaporan insiden, tahap pematuhan tatacara sekolah dalam menangani konflik pelajar, dan sejauh mana guru disokong, bukan sekadar dipantau. Jika guru dilihat cuma sebagai pihak yang akan “diaudit” apabila berlaku kes, seperti rungutan orang awam di media sosial yang menyatakan cikgu sering disalahkan apabila usaha disiplin dipersoalkan, audit berisiko menjadi alat takut, bukan alat pembaikan. Audit yang baik harus berakhir dengan pelan pembaikan realistik, bukannya sekadar laporan ringkas yang hilang ditelan fail arkib.
Protokol keselamatan dan tatacara sekolah: di atas kertas vs realiti
KPM menyatakan audit akan menumpukan kepada aspek keselamatan dan pematuhan tatacara di sekolah terbabit, bagi mengesan ketidakpatuhan yang mungkin berkait dengan kejadian kematian pelajar sekolah tersebut. Ini merangkumi protokol keselamatan sekolah terhadap buli, pergaduhan, dan pengurusan pelajar berisiko. Hakikatnya, hampir semua sekolah mempunyai tatacara rasmi: borang aduan, prosedur siasatan, rujukan kaunselor, serta garis panduan disiplin. Persoalannya ialah sama ada pematuhan tatacara sekolah berlaku konsisten, atau hanya diaktifkan apabila insiden sudah parah. Siasatan Polis Diraja Malaysia sedang berjalan dan seorang pelajar telah ditahan bagi membantu siasatan. Di sini kita harus jujur: apabila protokol keselamatan gagal dikuatkuasakan, sekolah bukan sekadar berdepan isu pelanggaran peraturan dalaman, tetapi kemungkinan pelanggaran undang-undang. Audit keselamatan sekolah wajib meneliti budaya kerja harian: adakah guru dibeban dengan birokrasi hingga enggan merekod setiap insiden? Adakah pentadbir lebih takut kepada imej tercalar berbanding risiko kepada murid? Jawapan kepada soalan-soalan ini jauh lebih penting daripada mencari satu nama untuk dipersalahkan.
Impak kepada murid, keluarga dan warga sekolah: sokongan psikososial bukan pelengkap, tetapi keperluan
Dalam kenyataannya, Fadhlina merakamkan rasa dukacita dan menyampaikan ucapan takziah kepada keluarga Allahyarham, malah bertemu sendiri ahli keluarga di hospital bagi menyampaikan simpati atas kehilangan yang amat menyayat hati itu. Beliau juga hadir ke sekolah untuk bertemu warga sekolah, pegawai Pejabat Pendidikan Daerah, Jabatan Pendidikan Negeri dan PDRM bagi mendapatkan penjelasan mengenai kejadian dan tindakan yang diambil. Tindakan turun padang ini penting sebagai isyarat bahawa tragedi kematian pelajar sekolah bukan isu pentadbiran semata-mata, tetapi krisis kemanusiaan. KPM turut menyediakan perkhidmatan kaunseling dan sokongan psikososial kepada keluarga Allahyarham serta warga sekolah yang terkesan. Sokongan ini tidak boleh dilihat sebagai “projek sementara” selepas tragedi. Ia sewajarnya menjadi sebahagian daripada protokol keselamatan sekolah: setiap insiden berat mesti diikuti dengan laluan sokongan emosi yang jelas untuk mangsa, rakan sekelas, guru dan ibu bapa. Tanpa sokongan psikososial yang terancang, trauma berkumpul senyap, dan sekolah kehilangan peluang memulihkan kepercayaan komuniti.
Ke mana haluan selepas audit: reformasi sistemik atau sekadar episod?
KPM sudah menjanjikan kerjasama penuh dengan PDRM agar siasatan dijalankan secara menyeluruh dan telus. Tindakan sewajarnya juga dikatakan akan diambil berdasarkan hasil siasatan dan peruntukan undang-undang yang berkuat kuasa. Itu fasa pertama: mencari punca, menentukan liabiliti, menegakkan undang-undang. Namun yang lebih sukar ialah fasa kedua – menjadikan audit keselamatan sekolah di SMK Za’ba sebagai titik perubahan untuk semua sekolah lain. Audit Jemaah Nazir ini patut dijadikan model: apakah kelemahan tatacara yang ditemui, bagaimana ia diperbetul, dan bagaimana pematuhan tatacara sekolah dipantau secara berkala, bukan menunggu tragedi. Persatuan ibu bapa dan guru di sekolah tersebut sudah mengingatkan orang ramai supaya tidak berspekulasi dan memberi ruang kepada pihak berkuasa menyiasat. Itu wajar, tetapi selepas siasatan selesai, masyarakat berhak menuntut reformasi jelas. Keselamatan murid tidak boleh bergantung pada nasib, atau pada guru yang takut dikenakan audit apabila bertegas mendisiplinkan pelajar. Kesimpulannya, audit ini mesti menjadi lonjakan kepada sistem keselamatan sekolah yang lebih berani, telus dan berpihak kepada murid – sebelum, bukan selepas, nyawa terkorban.
