Akhlak Anak: Definisi, Akar dan Hakikat Tanggungjawab
Pembentukan akhlak anak ialah proses berterusan membentuk hati, fikiran dan tingkah laku kanak-kanak berdasarkan nilai agama dan moral yang diterima di rumah, lalu diperkuat oleh pendidikan formal, disiplin dan pengalaman sosial, sehingga sahsiah anak terbina kukuh sebagai individu yang tahu membezakan baik dan buruk serta bertanggungjawab atas setiap perbuatan. Pembentukan akhlak anak bukan isu kecil yang boleh diserah kepada sesiapa sahaja; ia menentukan rupa generasi masa depan. Di sinilah titik masalah yang diluahkan personaliti media sosial dan guru, Cikgu Zack Kirana, apabila segelintir ibu bapa meletakkan tanggungjawab membentuk akhlak anak-anak sepenuhnya kepada guru-guru. Sikap lepas tangan ini bukan sekadar tidak adil kepada guru, malah bahaya kepada anak dan masyarakat. Rumah ialah tapak semai; sekolah hanya kebun tambah subur.
Mengapa Rumah Menjadi Fondasi Utama Sahsiah Anak
Apabila kita bercakap tentang sahsiah anak, kita sedang bercakap tentang siapa diri mereka apabila tiada guru mengawas, tiada kamera memerhati, dan tiada hukuman menunggu. Menurut Cikgu Zack, asas pembentukan sahsiah diri anak-anak tetap bermula daripada didikan keluarga. Hantaran beliau di Threads jelas: “Untuk membina akhlak dan sahsiah ini, hampir 100 peratus bermula dari rumah”. Ini bukan hiperbola kosong, tetapi mengingatkan bahawa anak membesar lebih banyak masa dengan ibu bapa berbanding dengan guru. Di rumah, mereka belajar cara bercakap, mengurus marah, menghormati orang dan mengendalikan gajet. Jika di rumah nilai agama dan pendidikan nilai anak longgar, sekolah tidak mampu menampal semua kelompong itu dalam ruang masa yang terhad.
Sikap Lepas Tangan: Bila Guru Dijadikan Kambing Hitam
Ada ibu bapa yang pantas menyalahkan sekolah apabila timbul kes salah laku, buli, atau jenayah bawah umur, seolah-olah guru penjaga mutlak akhlak anak. Luahan Cikgu Zack Kirana yang marah, sedih dan kecewa terhadap isu salah laku serta jenayah membabitkan kanak-kanak dan remaja bukan datang daripada ruang kosong. Beliau mengingatkan, kalau anak sudah berperangai serupa syaitan dan tidak ada hati perut, tanya mak ayah dahulu, baru tanya cikgu. Guru boleh mengesan perangai murid, tetapi peranan mereka sangat terhad kerana murid bukan anak mereka. Menjadikan guru sebagai kambing hitam setiap kali anak bermasalah adalah jalan mudah yang menutup hakikat: tanggungjawab ibu bapa dalam pendidikan nilai anak tidak boleh dipindahkan kepada sesiapa.
Peranan Sekolah: Nilai Tambah, Bukan Pengganti Ibu Bapa
Kita tidak boleh menafikan bahawa sekolah memainkan peranan penting dalam perkembangan anak-anak, termasuk memberikan ilmu pendidikan, disiplin dan nilai tambah dalam kehidupan. Sekolah ialah institusi yang memberikan nilai tambah yang lain seperti ilmu pendidikan, disiplin hidup dan sebagainya, bukan kilang siap pasang akhlak. Cikgu Zack sendiri mengakui tahap keselamatan sekolah perlu ditambah baik bagi menjaga murid. Namun beliau mengingatkan, jika masalah sahsiah anak tidak ditangani dari peringkat keluarga, usaha meningkatkan kawalan keselamatan di sekolah sahaja tidak mencukupi. Keseimbangan yang waras ialah: keluarga mengasaskan akhlak dan sahsiah, sekolah menguatkan disiplin dan ilmu, masyarakat menyokong. Apabila tiga lingkungan ini serasi, barulah lahir generasi yang beriman dan berakhlak mulia.
Menutup Jurang: Ibu Bapa Perlu Kembali Menggalas Amanah
Generasi sekarang “makin sakit” bukan semata-mata kerana sekolah lemah, tetapi kerana ada jurang besar dalam tanggungjawab di rumah. Apabila pelaku jenayah bawah umur terlepas daripada tindakan tertentu, Cikgu Zack berharap ibu bapa tidak terlepas daripada menilai semula peranan mereka dalam pembentukan anak-anak. Pembentukan akhlak anak harus dilihat sebagai amanah harian: memantau penggunaan gajet, berbual tentang empati, menetapkan sempadan jelas antara betul dan salah. Pendidikan nilai anak bukan projek musim peperiksaan, tetapi gaya hidup keluarga. Guru boleh menegur beberapa jam di sekolah, tetapi ibu bapa mengawal corak hidup anak hampir sepanjang masa. Kesimpulannya, jika kita mahu generasi berakhlak dan bersahsiah, rumah perlu kembali menjadi “madrasah pertama”, bukan sekadar tempat singgah sebelum ke sekolah.
