Pembatalan yang menuntut jawapan
Pembatalan projek pembangunan ialah keputusan menghentikan atau tidak meneruskan kerja yang dirancang, sekali gus boleh menangguhkan kemudahan asas dan menjejaskan kehidupan masyarakat yang menantikannya. Isu ini kini menuntut penjelasan terbuka, bukan sekadar pengumuman bahawa projek tidak akan diteruskan. Pada 27 Oktober 2026, Pesuruhjaya PAS Sabah, Datuk Dr. Aliakbar Gulasan, menggesa siasatan menyeluruh terhadap pembatalan projek di Sabah dan Sarawak serta pendedahan pihak yang membuat keputusan. Desakan itu menyusul kenyataan Timbalan Perdana Menteri I mengenai pembatalan projek di kedua-dua negeri. Bagi Aliakbar, jika keputusan dibuat secara tidak adil tanpa alasan munasabah, ia merupakan diskriminasi serius yang mesti disiasat segera. Tumpuannya wajar: kerajaan perlu menerangkan bukan sahaja apa yang dibatalkan, tetapi juga bagaimana keputusan itu dibuat dan siapa yang bertanggungjawab.
Persoalan ini bukan pertikaian politik yang boleh dibiarkan berlalu. Setiap projek yang terbantut boleh bermakna lebih lama menunggu bekalan air, jalan raya atau kemudahan asas lain. Oleh itu, tuntutan siasatan projek luar bandar perlu menghasilkan maklumat yang boleh diperiksa orang ramai: sebab pembatalan, status kelulusan dan peruntukan, serta proses yang membawa kepada keputusan tersebut. Jika puncanya teknikal atau kewangan, kerajaan perlu menyatakannya secara terbuka. Jika siasatan menemukan pilih kasih, diskriminasi atau penyalahgunaan kuasa, tindakan tegas perlu menyusul berdasarkan bukti. Tanpa jawapan yang jelas, ruang untuk syak wasangka akan terus melebar.
Jurang peruntukan menambah persoalan
Ahli Parlimen Puncak Borneo, Datuk Willie Mongin, turut mempersoalkan mengapa projek pembangunan luar bandar di Sabah dan Sarawak sering menjadi sasaran pembatalan, sedangkan bahagian peruntukan pembangunan kedua-dua negeri lebih kecil berbanding Semenanjung. Beliau berkata Sabah dan Sarawak menerima kira-kira 20 peratus peruntukan pembangunan, berbanding 80 peratus untuk Semenanjung Malaysia. Angka ini menjadikan keputusan membatalkan projek lebih sukar diterima tanpa penjelasan terperinci. Willie meminta Timbalan Perdana Menteri merangkap Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah, Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi, menjelaskan mengapa projek di kedua-dua negeri terjejas sedangkan projek di Semenanjung dilihat kurang terkesan. Soalannya bukan tuduhan bahawa semua pembatalan tidak berasas; ia desakan supaya kerajaan menunjukkan sama ada kriteria yang sama digunakan di seluruh negara.
Pada Isnin, Ahmad Zahid mendedahkan di Dewan Rakyat bahawa beberapa projek luar bandar yang diluluskan bagi 2026 di Sabah dan Sarawak dibatalkan walaupun peruntukan tersedia, kerana dana belum disalurkan. Maklumat itu penting, tetapi belum menjawab mengapa projek terpilih tidak diteruskan, bagaimana keutamaan ditentukan atau bila pelaksanaannya boleh disambung. Kekangan penyaluran dana patut diterangkan bersama jadual dan status setiap projek, bukannya menjadi jawapan umum yang membiarkan penduduk terus menunggu. Dalam isu projek Sabah Sarawak, ketelusan tentang aliran keputusan sama penting dengan pengumuman peruntukan.
Projek khusus perlu dikenal pasti
Willie meminta senarai lengkap projek di Sarawak yang sudah melalui proses tender, khususnya di kawasan Parlimen Puncak Borneo. Antara projek pembangunan Sarawak yang dibangkitkannya ialah bekalan air Puncak Borneo Fasa Dua, jalan raya Biak Nabir dan jalan sambungan bagi Skim Penempatan Semula Bengoh. Oleh sebab projek-projek itu sudah mencapai peringkat tender, statusnya perlu dipastikan secara bertulis: adakah ia dibatalkan, ditangguhkan atau masih menunggu proses seterusnya? Senarai terperinci boleh mengelakkan kekeliruan dan membolehkan wakil rakyat serta penduduk menilai kesan keputusan terhadap kawasan masing-masing. Ahmad Zahid menyatakan simpati kepada Willie dan memberi jaminan bahawa Puncak Borneo akan diberi keutamaan tertinggi sekiranya permohonan yang dikemukakan berjaya. Jaminan itu wajar diikuti maklumat bertulis dan tindakan yang boleh dijejaki.
Bagi penduduk, kelewatan bukan angka dalam rekod pentadbiran: ia boleh bermakna akses yang lebih sukar kepada air, jalan dan perkhidmatan asas. Aliakbar mengingatkan bahawa pembatalan projek memberi kesan kepada kehidupan rakyat serta masa depan generasi akan datang. Maka kerajaan perlu menerbitkan penjelasan rasmi berasaskan fakta, menyenaraikan projek yang terlibat dan menunjukkan langkah susulan. Jika projek masih boleh diteruskan selepas semakan, nyatakan garis masa; jika tidak, jelaskan sebab dan pilihan pengganti. Inilah ukuran sebenar sama ada aduan tentang pembatalan projek Sabah dan projek di Sarawak ditangani dengan adil.
Keadilan memerlukan bukti dan tindakan
Kerajaan tidak boleh menganggap isu ini selesai dengan menerangkan bahawa dana belum disalurkan. Penjelasan itu menerangkan satu halangan, tetapi rakyat masih berhak mengetahui mengapa projek tertentu terhenti, siapa yang membuat keputusan dan apakah rancangan untuk memenuhi keperluan yang tertangguh. Siasatan bebas dan pendedahan proses keputusan akan menunjukkan sama ada pembatalan berpunca daripada kekangan pentadbiran yang sah atau layanan yang tidak saksama. Jika salah laku ditemukan, tindakan mesti berasaskan hasil siasatan; jika tiada, bukti dan alasan rasmi tetap perlu dikemukakan. Pendekatan ini lebih bertanggungjawab daripada membiarkan isu berlarutan dengan jawapan umum.
Desakan PAS Sabah dan persoalan Willie Mongin menumpukan perkara yang sama: pembangunan tidak patut diputuskan tanpa ketelusan, terutama apabila masyarakat luar bandar menanggung kesannya. Kerajaan perlu mengeluarkan senarai projek yang dibatalkan, alasan bagi setiap keputusan dan status tindakan susulan. Keadilan pembangunan bukan sekadar janji peruntukan; ia menuntut keputusan yang konsisten, boleh disemak dan tidak mengetepikan penduduk Sabah serta Sarawak. Kesimpulannya, siasatan dan penjelasan rasmi bukan pilihan sampingan, tetapi langkah minimum untuk memulihkan kepercayaan dan memastikan projek penting tidak dibatalkan sewenang-wenangnya.
