Bidang kuasa bermula apabila ada kaitan tempatan
Bidang kuasa rentas sempadan dalam jenayah siber ialah kuasa undang-undang sesebuah negara untuk mengambil tindakan terhadap kesalahan digital yang dilakukan dari luar wilayahnya tetapi mempunyai kaitan dengan sistem komputer atau mangsa di dalam negara itu. Timbalan Perdana Menteri Ahmad Zahid Hamidi berkata penjenayah siber yang beroperasi di luar negara boleh didakwa di Malaysia jika jenayah mereka melibatkan sistem komputer di Malaysia atau mangsanya rakyat Malaysia. Peruntukan Fasal 2 RUU Jenayah Siber 2026 membolehkan kesalahan itu dianggap seolah-olah dilakukan di Malaysia. Ini peluasan penting: lokasi pelaku bukan lagi alasan automatik untuk mengelak tindakan undang-undang. Namun, kaitan dengan Malaysia ialah ambang bidang kuasa, bukannya jaminan sabitan. Pendakwaan masih perlu membuktikan kesalahan mengikut undang-undang.
RUU itu diluluskan Parlimen pada Julai 2026 untuk menggantikan Akta Jenayah Komputer 1997 dan menangani kelompangan berkaitan jenayah siber rentas sempadan serta penyalahgunaan kecerdasan buatan (AI). Perubahan ini menjawab kebimbangan tentang penipuan dalam talian, penyamaran identiti, kandungan deepfake dan manipulasi digital. Ahmad Zahid berkata Fasal 23 memperluas kesalahan penyamaran menggunakan sistem komputer bagi menangani ancaman deepfake, yang boleh menghasilkan video, imej dan suara palsu sehingga sukar dibezakan daripada kandungan tulen. Pada hemat saya, pembaharuan ini perlu kerana undang-undang yang tertinggal daripada teknologi akan menyukarkan tindakan terhadap bentuk penipuan yang berubah pantas.
Kuasa siasatan dan perlindungan mangsa
Undang-undang siber baharu turut memberi tumpuan kepada bukti digital yang boleh dipadam, diubah atau dipindahkan dengan cepat. Fasal 38 hingga 41 memperuntukkan kuasa untuk memelihara dan mendapatkan data, mengumpulkan data trafik serta memintas komunikasi, tertakluk pada mekanisme kawalan yang ditetapkan. Kuasa seperti ini boleh mempercepat penguatkuasaan siber, tetapi kawalan undang-undang penting agar penyiasatan tidak menjejaskan hak orang yang tidak bersalah. Keluasan kuasa bukan ukuran kejayaan dengan sendirinya; pelaksanaannya perlu sah dan bukti yang dikumpulkan mesti boleh menyokong kes di mahkamah.
Bagi orang ramai yang menjadi mangsa, Fasal 54 membolehkan mahkamah mengeluarkan perintah untuk mencegah atau menghentikan pelanggaran undang-undang atas permohonan Pendakwa Raya atau pegawai yang diberi kuasa, sama ada suspek sudah didakwa ataupun belum. Langkah yang dinyatakan termasuk menghentikan kegiatan menyalahi undang-undang, memulangkan wang atau harta kepada mangsa dan menyekat aset agar hasil penipuan tidak dilesapkan. Ini memberi pilihan perlindungan yang lebih langsung daripada menunggu kes selesai sepenuhnya, walaupun sumber tidak menjelaskan bagaimana mangsa memohon bantuan atau berapa lama prosesnya.
Dakwaan rentas sempadan masih bergantung pada kerjasama
Ahmad Zahid menyatakan kerajaan menggunakan mekanisme kerjasama antarabangsa sedia ada supaya pesalah di luar negara boleh disiasat, didakwa dan diekstradisi ke Malaysia jika memenuhi syarat yang ditetapkan. Ini mengingatkan bahawa bidang kuasa Malaysia tidak dengan sendirinya membawa suspek ke hadapan mahkamah tempatan. Keupayaan bertindak terhadap kes yang mempunyai kaitan dengan Malaysia ialah asas undang-undang; pelaksanaan rentas sempadan pula bergantung pada kerjasama dan syarat yang berkenaan. Walau bagaimanapun, maklumat yang tersedia tidak menghuraikan langkah siasatan, cara permintaan kerjasama dibuat atau proses ekstradisi. Perincian itu tidak wajar diandaikan daripada pengumuman tentang peruntukan undang-undang.
Kesimpulannya, RUU Jenayah Siber 2026 memperluas asas untuk mendakwa pelaku di luar negara apabila sistem komputer Malaysia terlibat atau mangsanya rakyat Malaysia, sambil menangani ancaman penipuan berasaskan AI. Peruntukan tentang bukti digital dan perintah mahkamah juga boleh membantu siasatan serta perlindungan mangsa. Namun, undang-undang baharu bukan jalan pintas yang menghapuskan halangan rentas sempadan. Nilai sebenarnya akan bergantung pada penggunaan kuasa yang terkawal dan keberkesanan kerjasama antarabangsa—perkara yang sumber tersedia tidak perincikan.
