Ruang awam yang membina hubungan
Ruang awam komuniti ialah tempat yang dikongsi penduduk untuk bertemu, beraktiviti dan membina hubungan sosial, sama ada di dalam kawasan perumahan atau di taman kejiranan. Nilainya tidak terletak pada keluasan semata-mata, tetapi pada keselamatan, kesesuaian dan peluang yang diberikannya kepada orang ramai untuk berkumpul. Di PPR Kampung Baru Hicom, lobi lif telah diubah daripada kawasan transit kepada ruang sosial PPR melalui program transformasi komuniti. Perubahan itu penting kerana ruang yang dekat dengan rumah boleh memudahkan interaksi harian tanpa memerlukan perjalanan ke tempat lain. Namun, membuka ruang untuk kegiatan sosial bukan alasan mengetepikan keselamatan; kedua-duanya perlu dirancang bersama supaya penduduk, terutama kanak-kanak, boleh menggunakannya dengan yakin.
Isu keselamatan memberi kesan terus kepada kebebasan kanak-kanak. Dalam kajian di 10 perumahan awam di Lembah Klang, latihan pemetaan kognitif bersama kanak-kanak berusia 10 tahun mendapati taman permainan dan dewan orang ramai dianggap kawasan tidak selamat. Apabila kebimbangan itu mempengaruhi keputusan ibu bapa untuk mengehadkan anak turun bermain, ruang yang tersedia gagal menjalankan fungsi sosialnya. Maka, ukuran kejayaan ruang awam bukan sekadar sama ada ia wujud, tetapi sama ada pengguna berasa selamat dan kegiatan yang berlangsung sesuai dengan keadaan setempat.
Lobi lif menjadi ruang bersama
Transformasi lobi PPR Hicom menunjukkan bahawa ruang sosial tidak semestinya memerlukan pembinaan baharu. Selepas forum komuniti mencetuskan usaha menceriakan dan mengguna semula ruang itu, penduduk mengisinya dengan kegiatan yang dekat dengan kehidupan seharian. Kanak-kanak membuat kerja sekolah, kelas mengaji dijalankan, malah satu majlis pernikahan pernah berlangsung di situ. Daripada laluan singkat antara lif dan rumah, lobi kini menjadi tempat jiran bertemu dan saling mengenali.
Kekuatan model ini ialah sifatnya yang mudah dicapai: penduduk tidak perlu pergi jauh untuk menyertai kegiatan, dan interaksi boleh berlaku secara spontan. Namun, lobi tetap kawasan laluan yang digunakan penghuni untuk keluar masuk. Susun atur aktiviti perlu mengelakkan halangan, menjaga akses kepada lif dan mengambil kira keperluan pengguna berbeza. Kejayaan sosial tidak patut diukur dengan banyaknya acara sahaja; keselamatan serta keselesaan penduduk yang tidak menyertai kegiatan juga mesti dilindungi. Ruang sosial PPR akan lebih berguna apabila komuniti sendiri dapat menyepakati aturan penggunaan dan menjaganya bersama.
Taman kejiranan untuk aktiviti pelbagai usia
Berbeza daripada lobi perumahan yang rapat dengan rutin penghuni, taman rekreasi kejiranan menyediakan ruang terbuka khusus untuk bergerak, bermain dan berehat bersama. Taman Rekreasi Madani di Jalan Cheeseman ialah projek pertama inisiatif itu yang siap di Pulau Pinang. Kerja naik taraf bermula pada 16 April dan selesai pada 15 Oktober; kawasan taman seluas kira-kira 0.79 ekar itu dilengkapi laluan pejalan kaki yang dibaiki, enam stesen senaman luar, peralatan permainan kanak-kanak dan 10 bangku.
Kemudahan lain termasuk lampu berkuasa solar, unit CCTV bergerak, penghadang untuk mengawal kemasukan kenderaan, tanjakan dan papan tanda. Reka bentuk sejagat turut mengambil kira warga emas serta orang kurang upaya, manakala karusel lama yang dianggarkan berusia lebih 50 tahun dikekalkan selepas permintaan penduduk dan dibaik pulih dari segi keselamatan serta penampilannya. Gabungan kemudahan ini menjadikan taman lebih sesuai untuk kunjungan bersama, bukan hanya tempat kanak-kanak bermain. Ia meneruskan konsep rekreasi tiga generasi yang membolehkan datuk nenek, ibu bapa dan anak-anak bersenam serta meluangkan masa bersama.
Dua jenis ruang, satu keperluan
Lobi PPR dan taman kejiranan saling melengkapi, bukannya bersaing. Lobi menggalakkan pertemuan dekat rumah dan menyokong kegiatan berkala seperti belajar atau mengaji; taman pula menawarkan tempat terbuka dengan kemudahan rekreasi untuk pelbagai usia. Taman Jalan Cheeseman merangkumi kira-kira 0.79 ekar dan merupakan satu daripada enam projek taman yang dibiayai melalui peruntukan RM3 juta di Pulau Pinang. Skala serta kelengkapan taman memberi pilihan aktiviti yang berbeza daripada ruang bersama di blok perumahan.
Kesimpulannya, ruang awam hanya menghidupkan komuniti apabila ia selamat, mudah digunakan dan dirancang berdasarkan keperluan penduduk. Lobi lif boleh menjadi pusat hubungan harian, sementara taman menyediakan ruang rekreasi bersama yang lebih luas. Kedua-duanya memerlukan perhatian terhadap akses, keselamatan dan kesesuaian kegiatan. Apabila aspek itu dijaga, ruang biasa boleh menjadi tempat orang saling mengenali—asas penting bagi kejiranan yang lebih rapat dan inklusif.
