Peruntukan lebih besar mencerminkan keperluan berbeza
Peruntukan pembangunan Sabah dan Sarawak ialah dana awam untuk membina serta menaik taraf kemudahan yang diperlukan penduduk, dengan jumlahnya mengambil kira keluasan, keadaan geografi dan kekurangan infrastruktur, bukan saiz populasi semata-mata. Kerajaan mempertahankan peruntukan lebih besar kepada kedua-dua negeri atas pertimbangan itu, termasuk keadaan jalan raya yang masih teruk di beberapa kawasan Sabah meskipun penduduknya lebih sedikit berbanding negeri lain.
Penjelasan ini penting selepas timbul persoalan tentang pengurangan atau ketiadaan dana bagi beberapa projek di bawah Kementerian Kemajuan Desa dan Wilayah serta dakwaan bahawa perbezaan politik mungkin mempengaruhi keputusan. Perdana Menteri Anwar Ibrahim menjawab isu itu di Dewan Rakyat pada Selasa dan menegaskan bahawa keperluan kedua-dua negeri perlu dilihat dalam kerangka tanggungjawab nasional serta Perjanjian Malaysia 1963. Hujah geografi itu munasabah: kos dan kerumitan menghubungkan komuniti berjauhan tidak boleh dinilai dengan ukuran penduduk sahaja. Namun, jumlah peruntukan bukan bukti kejayaan; rakyat patut menilai sama ada projek sampai ke kampung dan menambah baik kehidupan harian.
Jalan luar bandar menjadi ujian paling nyata
Dalam perbahasan mengenai keutamaan pembangunan, jalan luar bandar menonjol kerana manfaatnya mudah dirasai dan diperiksa. Tengku Zafrul Abdul Aziz berkata peruntukan bagi pembangunan jalan luar bandar Sabah dan Sarawak meningkat hampir tiga kali ganda bagi tempoh 2023 hingga 2027 berbanding lima tahun sebelumnya. Beliau turut menyatakan RM4.6 bilion telah dibelanjakan sejak 2023 dan kedua-dua negeri menerima kira-kira separuh daripada perbelanjaan jalan luar bandar negara setiap tahun.
Angka itu menyokong hujah bahawa Sabah dan Sarawak diberi keutamaan, tetapi gambaran keseluruhan pembangunan lebih luas daripada jalan. Belanjawan 2027 menyediakan RM34.9 bilion untuk kedua-dua negeri, jumlah tertinggi antara semua negeri, sementara RM2.27 bilion diperuntukkan untuk jalan luar bandar. Perbandingan ini penting: dana keseluruhan menunjukkan keluasan komitmen projek pembangunan negeri, manakala peruntukan jalan mengukur satu keperluan asas yang mendesak. Bagi penduduk kampung yang masih menunggu laluan lebih baik, manfaat sebenar tidak ditentukan oleh angka diumumkan, tetapi oleh perjalanan yang lebih selamat, akses kepada perkhidmatan dan projek yang siap.
Kelulusan mesti seiring kemampuan melaksana
Namun, keutamaan dana tidak bermakna semua projek boleh dilaksanakan serentak. Zafrul mengaitkan penangguhan beberapa kontrak jalan luar bandar dengan komitmen kontrak yang melebihi peruntukan asal diluluskan Parlimen. Beliau berkata perbelanjaan tahunan jalan luar bandar sejak 2022 melampaui peruntukan asal, lalu meningkatkan komitmen dan tunggakan bayaran kepada kontraktor. Bagi mengurangkan tunggakan, RM500 juta perbelanjaan tambahan diluluskan untuk 2026 menggunakan penjimatan daripada peruntukan pembangunan kementerian lain.
Anwar pula menjelaskan bahawa angka pembangunan Sabah dan Sarawak yang diumumkan dalam Belanjawan 2027 tidak merangkumi perbelanjaan projek KKDW yang dibangkitkan dalam pertanyaan di Dewan Rakyat. Perbezaan skop ini wajar diterangkan dengan terang supaya orang ramai tidak membandingkan angka yang mengukur perkara berlainan. Kerajaan juga menegaskan penangguhan kontrak baharu bukan pembatalan projek sedia ada. Itu perbezaan penting, tetapi belum menjawab persoalan bila kontrak tertangguh akan bergerak semula. Pengawasan terhadap perolehan, kemampuan kontraktor dan jadual pelaksanaan mesti mengiringi kelulusan agar dana pembangunan Sabah dan peruntukan Sarawak menghasilkan kemudahan, bukan sekadar komitmen kewangan.
Ukuran kejayaan ialah manfaat yang sampai kepada rakyat
Pendirian kerajaan bahawa Sabah dan Sarawak tidak dipinggirkan perlu diuji melalui kemajuan tapak, bayaran kontraktor dan hasil yang dinikmati penduduk. Jalan yang siap menghubungkan kampung kepada sekolah, klinik dan kegiatan ekonomi lebih bermakna daripada pengumuman peruntukan yang besar. Pada masa sama, pengurusan kewangan berhemah bukan alasan untuk membiarkan projek kritikal berlarutan: kerajaan perlu menyusun keutamaan secara terbuka dan menerangkan perubahan jadual kepada masyarakat terjejas.
Tumpuan hampir tiga kali ganda kepada jalan luar bandar menunjukkan bahawa keperluan geografi diterjemahkan kepada satu bidang pelaburan yang nyata. Tetapi pembangunan negeri turut merangkumi keperluan lain, maka fokus jalan tidak patut menggantikan pertimbangan menyeluruh terhadap infrastruktur. Kesimpulannya, keputusan memberi dana pembangunan lebih besar kepada Sabah dan Sarawak mempunyai asas yang kukuh. Kredibilitinya, bagaimanapun, bergantung pada tadbir urus yang telus, kontraktor dibayar dan projek disiapkan mengikut kemampuan. Keutamaan hanya membawa makna apabila penduduk benar-benar mendapat manfaat.
