Undi Dayak penentu pembentukan kerajaan
Undi Dayak Sarawak ialah sokongan pengundi daripada kelompok pribumi bukan Islam terbesar di negeri itu, yang boleh menentukan imbangan kerusi dan gabungan pembentuk kerajaan. Dayak merangkumi 42 peratus penduduk, termasuk Iban, Bidayuh, Orang Ulu dan kumpulan pribumi lain, menjadikan mereka blok pengundi terbesar. Dalam negeri tanpa satu kelompok etnik yang memiliki majoriti sendiri, parti yang mahu memerintah tidak boleh mengenepikan sokongan Dayak. Inilah sebabnya pilihan raya Sarawak kali ini bukan sekadar ujian populariti GPS, tetapi juga ukuran sama ada seruan “Sarawak First” mampu meyakinkan pengundi Dayak bahawa kepentingan dan suara mereka diwakili. GPS Sarawak memegang 79 daripada 82 kerusi Dewan Undangan Negeri, menurut senarai semak fakta, namun angka besar itu tidak menjadikan sokongan Dayak boleh dianggap kekal. Majoriti kerusi memberi kelebihan, tetapi rasa terpinggir boleh mengubah persaingan di kawasan tertentu.
Gabungan Parti Sarawak berpisah secara rasmi daripada Barisan Nasional pada 2018 dan mengangkat identiti Sarawak melebihi politik berasaskan kaum. Slogan itu berpotensi menyatukan masyarakat yang berbilang latar, tetapi tuntutan keterangkuman perlu terlihat dalam perkongsian kuasa, bukan sekadar kempen. Hampir semua 34 kerusi majoriti Dayak dimenangi GPS pada pilihan raya negeri 2021; hanya dua terlepas daripada gabungan itu. Keputusan tersebut menunjukkan jentera dan rekod pembangunan luar bandar masih memberi GPS kelebihan. Namun, jika pengundi merasakan kepimpinan dan perwakilan tidak mencerminkan sumbangan mereka, kelebihan itu boleh semakin rapuh.
Ketidakpuasan yang boleh diterjemah menjadi undi protes
Keluhan Dayak yang tersebar di media sosial merangkumi tuntutan mendapatkan semula tanah adat serta rasa kurang diwakili dalam kerajaan. Penganalisis politik Jayum Anak Jawan memberi amaran bahawa sentimen Dayak yang menguat di sekitar pelbagai isu dalam talian boleh melimpah ke peti undi. Itu amaran yang wajar diambil serius, walaupun tidak bermakna kemarahan dalam talian pasti menjadi kemenangan pembangkang. Isyaratnya tetap jelas: pengundi Dayak mahu melihat hasil dan pengiktirafan, bukan sekadar mendengar slogan perpaduan. Jika GPS gagal menjawab keresahan itu dengan calon dan dasar yang meyakinkan, kerusi majoriti Dayak boleh menjadi medan protes. Jayum menjangkakan sebarang kehilangan GPS lebih mungkin berlaku di kawasan majoriti Dayak atau Cina, sementara pengundi Melayu-Melanau kurang berkemungkinan meninggalkan Parti Pesaka Bumiputera Bersatu.
Pembangkang pula belum membuktikan bahawa ia mampu menawarkan pilihan yang cukup kuat untuk menggugat kerajaan secara meluas. Parti Bansa Dayak Sarawak boleh meraih momentum apabila hari penamaan calon semakin hampir dan berpotensi membahayakan beberapa kerusi Dayak, kata Jayum. Namun, seruan agar seorang pemimpin Dayak mengetuai negeri belum pernah cukup untuk menyatukan undi atau membentuk kerajaan. Malah, untuk mencapai majoriti 42 kerusi, parti Dayak perlu bekerjasama dengan parti lain; kemenangan di semua 34 kerusi majoriti Dayak sekalipun tidak memadai. Jadi, cabaran GPS bukan berdepan gelombang pembangkang yang sudah terbukti, tetapi mengelakkan rasa tidak puas hati daripada mengubah pertandingan setempat menjadi kerugian yang nyata.
Pemilihan calon dan perpecahan dalaman
Pertaruhan terbesar mungkin terletak pada keputusan GPS sendiri. Jayum berkata pemilihan calon boleh membuka kelemahan jika penyandang lama digugurkan atau diketepikan. Dalam Parti Rakyat Sarawak, anggota yang berpihak kepada puak yang kalah dalam pemilihan dalaman parti mungkin tidak dinamakan semula sebagai calon, satu langkah yang berisiko mencetuskan masalah. Di pihak lain dalam GPS, penyandang lama juga dikatakan menghampiri tamat tempoh yang dipersetujui. Perubahan calon bukan urusan pentadbiran semata-mata: ia boleh mengguris penyokong setempat, melemahkan jentera dan membuka ruang kepada pencabar yang pandai mengutip rasa kecewa. Jika perpecahan dalaman dibiarkan terbawa ke kempen, kerusi yang pernah dianggap selamat boleh menjadi sengit.
Kematian James Jemut Masing pada 2021 turut meninggalkan kekosongan tokoh besar dalam politik Dayak, menurut laporan sumber. Persoalan siapa mampu mengisi ruang kepimpinan itu menambah berat isu perwakilan dan penggantian kepimpinan negeri. Pilihan raya akan datang mungkin menjadi pilihan raya terakhir Abang Johari sebagai ketua menteri, sekali gus menjadikan persoalan penggantinya lebih penting. Jika GPS sekali lagi memilih pemimpin Melayu-Melanau-Muslim, rasa tidak puas hati tentang keterwakilan Dayak mungkin berpanjangan; jika seorang Dayak dipilih, gabungan itu perlu menunjukkan bahawa langkah tersebut mencerminkan perkongsian kuasa yang tulen. Dalam kedua-dua hal, keputusan calon dan hala tuju selepas pilihan raya boleh menentukan sama ada slogan “Sarawak First” meyakinkan pengundi Dayak atau sekadar kekal sebagai kata-kata.
Kelebihan GPS bukan jaminan mutlak
GPS masih berada di hadapan. Jayum menjangkakan gabungan itu mampu mengekalkan majoriti dua pertiga kerana pembangkang belum menawarkan isu dan strategi baharu yang cukup meyakinkan. Rekod pembangunan di kawasan luar bandar majoriti Dayak juga membantu GPS, begitu juga kebolehan gabungan itu mengaitkan sokongannya dengan identiti Sarawak. Namun, kelebihan tersebut tidak sepatutnya disalah anggap sebagai lesen untuk mengabaikan tuntutan pengundi. Sokongan Dayak pernah terpecah antara parti dan calon, tetapi perpecahan itu boleh menguntungkan GPS atau menjadi kelemahan apabila calon yang tersisih membawa penyokong mereka menjauh. Persaingan turut berbeza mengikut kawasan: kerusi bandar majoriti Cina boleh menyaksikan DAP membuat kemajuan, manakala SUPP dijangka kekal kuat dalam kalangan pengundi Cina. Bagi GPS, ujian sebenar ialah menjaga gabungan sokongan, bukan sekadar mengekalkan angka kerusi.
Kesimpulannya, pengundi Dayak bukan penentu tunggal setiap kerusi, tetapi jumlah dan kedudukan mereka menjadikan undi Dayak Sarawak penting dalam menentukan kekuatan kerajaan seterusnya. Ketidakpuasan tentang tanah adat dan perwakilan, ditambah pertelingkahan calon serta puak dalam parti, boleh menghakis kelebihan GPS walaupun gabungan itu masih dijangka mengekalkan majoriti dua pertiga. Pembangkang perlu menawarkan pilihan yang lebih meyakinkan, sementara GPS perlu membuktikan keterangkuman melalui calon dan perkongsian kuasa. Jika tidak, slogan “Sarawak First” mungkin gagal meredakan rasa bahawa suara Dayak belum mendapat tempat yang setimpal. Keputusan pilihan raya akan bergantung bukan sahaja pada rekod kerajaan, tetapi pada sama ada pengundi merasakan mereka benar-benar diwakili.
