Hentikan kitaran, bukan sekadar mengurangkan bilangan
Pemandulan ialah prosedur veterinar yang menghalang anjing dan kucing daripada membiak, sekali gus menyekat kelahiran tidak dirancang dan menyediakan asas bagi pengurusan haiwan jalanan yang lebih berperikemanusiaan. Pendekatan ini wajar menjadi pilihan utama ketika isu haiwan terbiar menimbulkan kebimbangan tentang gigitan, penyakit dan kekotoran di kawasan kejiranan. Penduduk yang mahu melindungi keselamatan awam tidak patut dipaksa memilih antara membiarkan masalah berlarutan dengan menyokong pelupusan haiwan. Menghapuskan haiwan tanpa menangani pembiakan dan sumber makanan hanya memberi kelegaan sementara, manakala pelupusan juga tidak berkesan dari sudut sains kerana kesan vakum boleh mengundang haiwan lain mengisi ruang yang ditinggalkan. Sterilisasi anjing liar memutuskan punca pertambahan populasi pada akar umbinya. Berbanding kitaran tangkap dan lupus yang berulang, pemandulan ialah intervensi biologi jangka panjang yang mengurangkan kelahiran dan penderitaan haiwan.
Program bersubsidi menunjukkan langkah pencegahan boleh dibuat
Perak sudah menguji pendekatan pencegahan melalui Perak Pawsitive Initiative. Sejak diperkenalkan pada 2024, 14 siri program telah dijalankan dan 2,402 ekor anjing serta kucing berjaya dimandulkan. Angka ini menunjukkan kawalan populasi haiwan boleh bergerak melalui kerja berterusan, bukan tindakan kecemasan semata-mata. Kerajaan negeri memperuntukkan RM150,000 ketika program bermula, kemudian menaikkan peruntukan itu kepada RM300,000 pada tahun ini susulan sambutan dan keperluan di lapangan. Bagi pemilik, subsidi ialah bantuan yang nyata: pemandulan anjing menerima subsidi RM80 berbanding harga asal RM180, manakala pemandulan kucing menerima subsidi RM40 berbanding harga asal RM120. Inisiatif ini digerakkan bersama agensi kerajaan, pertubuhan bukan kerajaan dan komuniti pencinta haiwan, dengan penyertaan pihak swasta turut berkembang. Gabungan itu patut diperkukuh; akses kepada rawatan veterinar dan kos mampu ditanggung menentukan sama ada lebih ramai pemilik dapat mencegah kelahiran tidak dirancang.
Tanggungjawab pemilik perlu disertai pengesanan
Haiwan tidak muncul di jalanan tanpa sebab. Antara puncanya ialah haiwan peliharaan dibiarkan berkeliaran, pemilik tidak memandulkannya dan haiwan dibuang apabila keluarga tidak lagi mampu menjaganya. Sebab itulah tanggungjawab pemilik haiwan mesti menjadi sebahagian daripada penyelesaian, bukan sekadar seruan umum. Perak sedang mengkaji penggunaan cip mikro bagi anjing berlesen. Cip itu boleh menyimpan maklumat pemilik, vaksinasi dan status pemandulan, lalu membantu pihak berkuasa mengesan pemilik jika haiwan ditinggalkan. Namun, pelaksanaan masih dikaji; kerajaan negeri turut menimbang penyelarasan syarat lesen di semua 15 pihak berkuasa tempatan, sambil menilai ketersediaan khidmat veterinar dan kesan kos kepada orang ramai. Penyelesaian haiwan jalanan juga memerlukan pendekatan bersepadu: tangkap secara berhemah, mandulkan, vaksin, kemudian tempatkan semula, cari keluarga angkat atau lepaskan dengan pengurusan dan pengenalpastian yang sesuai. Dengan cara ini, keselamatan komuniti dan kebajikan haiwan tidak perlu dianggap sebagai matlamat yang bercanggah.
Komuniti dan kerajaan mesti bergerak seiring
Program kerajaan tidak akan bertahan tanpa sokongan komuniti yang memahami keadaan di lapangan. Projek rintis pemetaan pemberi makan haiwan terbiar melalui Majlis Bandaraya Ipoh bertujuan mengenal pasti komuniti pemberi makan dan menganggarkan populasi haiwan jalanan di Perak. Mendaftarkan serta membimbing mereka lebih berguna daripada menyalahkan orang yang cuba membantu tanpa saluran atau panduan. Program pemandulan bersubsidi itu turut menggalakkan pengambilan haiwan sebagai peliharaan dan membawa mesej “Pelihara Sampai Akhir, Jangan Tinggalkan”. Mesej ini tepat: pemandulan perlu berjalan seiring dengan pemilikan bertanggungjawab, vaksinasi, pengenalpastian dan penjagaan sepanjang hayat. Tiada satu langkah yang mampu menghapuskan masalah dengan sendirinya; gabungan usaha inilah yang dapat mengelakkan masyarakat berdepan masalah sama dari satu generasi ke generasi berikutnya. Kesimpulannya, pemandulan bukan jalan pintas, tetapi pilihan yang lebih beretika dan berkesan daripada mengulang kitaran tangkap dan lupus. Kerajaan perlu memperluas program yang terbukti, sementara pemilik dan komuniti mengambil bahagian. Itulah asas perubahan yang lestari.
