Premis di luar rekod pemantauan
Premis sembelihan ayam tanpa sijil halal ialah tempat yang menjalankan penyembelihan tetapi tidak memiliki Sijil Pengesahan Halal Malaysia (SPHM), lalu tidak tertakluk kepada pemantauan pensijilan halal JAKIM. Isu ini terserlah selepas serbuan di sebuah gudang di Puchong pada 30 Oktober, apabila lebih 6.5 tan ayam mentah yang disyaki diproses tanpa mematuhi kaedah sembelihan menurut hukum syarak dan keperluan pensijilan halal dirampas. Pada 2 November, Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama), Dr Zulkifli Hasan, berkata premis yang disyaki itu turut menyembelih, memproses dan mengedar ayam segar tanpa permit serta kelulusan pihak berkuasa tempatan. Ketiadaan SPHM bermakna operasi dan jualannya tidak berada dalam rekod pemantauan pensijilan JAKIM atau jabatan agama negeri. Jurang inilah yang membimbangkan: pengguna berdepan bekalan yang tidak dapat disahkan melalui saluran pensijilan, sedangkan ayam ialah makanan harian.
Sijil halal bukan pengganti permit operasi
Isu permit perlu dilihat berasingan daripada status halal. Pemeriksaan awal mendapati premis berkenaan disyaki beroperasi tanpa permit dan kelulusan pihak berkuasa tempatan, selain menjalankan pemprosesan serta pengedaran ayam segar tanpa kelulusan berkaitan. Ini bukan sekadar kekurangan dokumen untuk mendapatkan sijil halal: ia menimbulkan persoalan sama ada operasi premis dibenarkan dan tertakluk kepada kawalan pihak berkuasa yang berkenaan. Pensijilan halal Malaysia bersifat sukarela, maka premis tanpa SPHM tidak secara automatik berada dalam sistem audit halal JAKIM. Namun, status sukarela itu tidak patut disalah anggap sebagai lesen untuk beroperasi tanpa permit. Kawal selia memerlukan kerjasama pihak berkuasa tempatan, Jabatan Perkhidmatan Veterinar, Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup (KPDN), serta agensi lain mengikut bidang kuasa masing-masing. Jika tanggungjawab ini tidak diselaraskan, ruang antara kelulusan operasi dan pengesahan halal mudah menjadi titik buta.
Pemantauan premis berbeza daripada siasatan logo halal
Perbezaan penting yang perlu difahami pengguna ialah pemantauan premis bersijil tidak sama dengan penguatkuasaan terhadap dakwaan halal yang mengelirukan. JAKIM bersama jabatan dan majlis agama Islam negeri mengaudit serta memantau premis penyembelihan yang memiliki SPHM. Penilaian meliputi sumber haiwan, kelayakan penyembelih dan penyelia halal, kaedah pelalian, proses sembelihan, kebersihan, pengendalian produk dan sistem pengurusan halal. Penyelia halal pula menjadi syarat bagi rumah sembelihan yang memohon sijil halal ayam. Sebaliknya, jika premis atau produk disyaki menggunakan logo halal atau pernyataan halal yang mengelirukan, JAKIM bekerjasama dengan KPDN dan agensi berkaitan untuk semakan serta siasatan. Siasatan terhadap logo bukan bukti bahawa semua premis tanpa sijil telah diaudit. Pengguna perlu menilai tuntutan logo dan status pensijilan dengan teliti, sementara agensi perlu menjelaskan siapa mengawal operasi yang tidak berada dalam rekod pensijilan.
Keyakinan bergantung pada tindakan bersama
Kesan jurang ini bukan teori pentadbiran: pengguna sukar memastikan sama ada sembelihan ayam halal mematuhi hukum syarak, kebersihan dan tatacara pengendalian apabila premis berada di luar rekod pensijilan. Dalam kes terdahulu, JAKIM mengenakan kompaun berjumlah RM40,000 terhadap tiga syarikat kerana gagal mematuhi undang-undang. Dalam serbuan gudang di Puchong itu, 12 lelaki warga Bangladesh dan Pakistan ditahan kerana dipercayai terbabit dalam aktiviti penyembelihan dan pemprosesan ayam. Angka dan tindakan ini menunjukkan penguatkuasaan memang berlaku, tetapi keyakinan pengguna tidak boleh bergantung pada serbuan selepas masalah dikesan. Zulkifli berkata JAKIM akan memperkukuh pemeriksaan bersepadu, perkongsian maklumat dan siasatan terhadap aduan. Langkah itu perlu disertai penyelarasan permit, pemeriksaan premis dan penerangan awam yang jelas. Kesimpulannya, sijil halal ayam memberi jaminan melalui audit bagi premis yang memohon, tetapi perlindungan pengguna memerlukan semua agensi menutup ruang operasi tidak diluluskan dan mengelirukan.
